Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Դենիել Քիզ «ԾԱՂԻԿՆԵՐ ԷԼՋԵՐՆՈՆԻ ՀԱՄԱՐ» Վերլուծություն

Գիրքը երեսունյոթ ամյա Չարլի Գորդոնի օրագիրն է: Նա մտավոր հետամնաց էր և բուժումներ էր ստանում: Չարլին ամեն օր գրառումներ էր կատարում իր կատարած թեստերի և փորձերի մասին: Նա իրեն վատ էր զգում , երբ թեստը չէր կարողանում անցնել:

Նրա թեստերից մեկը մկնիկի` Էլջերնոնի հետ էր: Սկզբում մկնիկը նրան մշտապես հաղթում էր, սա Չարլիին շատ էր բարկացնում:

Մկնիկի և Չարլիի այ քյուները նույնն էին , այդ իսկ պատճառով փորձագետները մկնիկի վրա փրրձեր էին կատարում և եթե դրանք արդյունք էին ունենում, ապա նույն փորձությունների միջով անցնում էր նաև Չարլին:

Չարլին չափազանց բարի էր, իրեն ծաղրողներին իր ընկերներն էր համարում: Նա շատ փորձությունների միջով անցավ և դրանից հետո կարողացավ հաղթել մկնիկին : Նրա ուրախությունը անչափելի էր: Օրեցօր նա ավելի բանիմաց էր դառնում և շատ բան հասկանում: Չարլին ի վերջո հասկացավ, որ այդ մարդիկ իրեն ծաղրում են և դադարեց շփվել նրանց հետ:

Օրագրի վերջում, կարծես թե նա արդեն բանիմաց մի գիտնական էր: Չարլին տարբեր հայտնագործություններ էր կատարում և գիտական աշխատանքներ գրում:

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Գործնական քերականություն

1Լրացրու բաց թողած տառերը (նաև կրկնակ)։

ա) Ազնվամորին (մոռ) վարդազգիների ընտանիքին պատկանող 1-1,5 մ բարձրությամբ թուփ է կամ կիսաթուփ։ Տերևները բարդ են՝ եռամասնյա, վերջից գրեթե մերկ ու կանաչ, ներքևից՝ թաղի.անման ու սպիտակավուն։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղկաթերթիկները սպիտակ են, պտուղը բազմակորիզավոր է։ Բույսը ծածկում է հունիս-հուլիս, պտղակալում՝ հուլիս- օգոստոս ամիսներին։ Ձմեռելուց հետո բերք է տալիս միայն երկրորդ տարում ու չորանում երրորդ տարում։ Դեռևս հին հույներն ու հռոմեացիներն անտառից հավաքած ազնվամորու պտուղներն օգտագործել են ոչ միայն ուտելու, այլև բուժական նպատակներով։

բ) Հայրենական ժողովրդական բժշկության մեծ ազնվամորու պտուղների թուրմը լայնորեն կիրառվում է գրիպի, մի շարք ցրտառական հիվանդությունների ժամանակ։ Պտուղները լայն կիրառում ունեն նաև լնդաոտի, սակավարանության, ստամոքսային ցավերի ժամանակ։ Օգտագործվում են նաև մարսողությունը լավացնելու և ալկոհոլային հարբածությունից սթափեցնելու նպատակներով։ Հայկական ժողովրդական բժշկության մեծ ազնվամորու պտուղները լայն կիրառում են ունեցել տենդային հիվանդությունների, իսկ ծաղիկների թուրմը՝ օձի կծածի դեպքերում։

Ա. Թորոսյանի «Հայաստանի դեղաբույսերը» գրքից

2․Կետադրիր տրված նախադասությունները:

• Պատճառը մի գաղտնիք է, որ երևան հանել չեմ կարող պատասխանեց նա:
• Մի կողմում ընկած էր ավտոմատը, մյուսում խառնիխուռն թափված զանազան իրեր, որոնց մի մասն արդեն ցրիվ էր տվել հատակով մեկ:
• -Երանի քո աչքերին թագուհի, որ տեսել ես այդ հանդեսը,- մրմնջաց Սեդան:
• Այնքան մեղմանուշ այնքան դյութիչ էր մեղեդին, որ Ջուլիետան կարծում էր իր սրտի լարերի վրա էր նվագում:

4Տրված բառերում մեկ տառը փոխելով` ստացիր նոր բառ և բառարանի օգնությամբ տուր ստացված բառերի բացատրությունները՝ ականակիտ, այգաբաց, անութ, աշտանակ,մոմակալ-աշտարակ

Բրդել, ջարդել-դրդել-

Գիրթ, շեշտակի-գիրք

Թափոր, երթ-թափուր

Կտրիճ,քաջ-կարիճ

Հերկել,գութանել-ներկել

Հրատարակել, հայտարարել-հրապարակել

 Շեղբ- ծայր-շեղջ

Սկահակ, փոքր բաժակ-ստահակ

Տարեգրություն, ժամանակագրություն-տարագրություն

5․ Տրված միտքն արտահայտի՛ր հինգ նախադասությամբ:

Ֆրանսիացի քիմիկոսները շաքարի մի քանի փոխարինիչ են ստացել` բուսաշաքարից երկու հարյուր հազար անգամ քաղցր:

1)Քիմիկոսները շաքարի մի քանի փոխարինիչ են ստացել` բուսաշաքարից երկու հարյուր հազար անգամ քաղցր:

2)Ֆրանսիացիները շաքարի մի քանի փոխարինիչ են ստացել` բուսաշաքարից երկու հարյուր հազար անգամ քաղցր:

3)Շաքարի մի քանի փոխարինիչ ստացան։

4)Շաքարի մի քանի փոխարինիչ են ստացել` բուսաշաքարից երկու հարյուր հազար անգամ քաղցր:

5)

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Հրաշալի առավոտ

Եկավ առավոտը։ Աչքերս բացեցի՝ և միանգամից հասկացա, որ այսօր իմ հրաշալի առավոտներից մեկն է։Գունավոր թռչունների ծլվլոցը,արևի ճառագայթները,անուշ ծաղիկների բույրն, մաքուր օդը, տերևների, խոտերի ամեն մի շաղը ամեն ինչ ասում էր, որ այսօր հրաշալի առավոտ նաև օր եմ ունենալու։Տանից դուրս եկա գնացի այգի, իմ աճեցրած ծիրանի ծառից քաղեցի մի քաղցրահամ ծիրան, գնացի նստեցի փայտե ճոճանակի վրա և այգու գեղեցիկ ծաղիկներին նայելով՝ արևի շողերից էներգիա ստանալով վայելեցի այդ հայկական ծիրանը, և ամբողջ այգով գոռացի՝- այսօր իմ ամենահրաշալի առավոտն էր։

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Գործնական քերականություն

1․Կազմի՛ր հեռանալ, վախենալ, լողալ, բայերի դերբայական համակարգը։

ԴերբայՀիմքՎերջավորություն
ԱնորոշԿարդ, պատմալ, ել- հեռանալ,վախենալ լողալ
Ենթակայականկարդ, պատմացող, ող- Հեռացող,վախեցող, լողացող
Հարակատարկարդ, պատմացած, ած- Հեռացած, վախեցած, լաղացած
Համակատարկարդ, պատմալիս, ելիս-հեռանալիս, վախենալիս, լողելիս
Անկատարկարդ, պատմում, ում-հեռանում, վախենում, լողում
Վաղակատարկարդ, պատմացել, ել-հեռացել ,վախեցել, լողացնել
Ապակատարկարդ, պատմալու, ելու-հեռանալու, վախենալու,լողալու
Ժխտականկարդ, պատմա, ի-հեռանա,վախենա,լողա
Անորոշ

2.Փակագծերի բայերը պահանջված ձևով գրի՛ր, հետո տեքստերը համեմատի՛ր:

Ա. Խոտերն ու ծաղիկներն ինչպե՞ս (կարտահայտեն) զգացմունքները, եթե շարժվել կարողանան: Եթե բուսաբանները փորձ անեն ու իմանան այդ հարցի պատասխանը, օգտակար բույսերի համար ավելի լավ պայմաններ (կստեղծեն) և, հավանաբար, (կկարողանան) ավելի արդյունավետ պայքարել մոլախոտերի դեմ:

Բ. Խոտերն ու ծաղիկներն ինչպե՞ս (ակրտահայտվեին) զգացմունքները, եթե շարժվել կարողանային: Եթե բուսաբանները փորձ անեին ու իմանային այդ հարցի պատասխանը, օգտակար բույսերի համար ավելի լավ պայմաններ (կստեղծեին) և, հավանաբար, (կկարողանային) ավելի արդյունավետ պայքարել մոլախոտերի դեմ: 

3.Փակագծերում տրված բայաձևերից մեկն ընտրի՛ր և գրի՛ր (ո՞ր բառով է պայմանավորված ընտրությունդ):

Գայլն սպասում էր, որ այծյամը ննջի, որ նրան բռնի և ուտի: Այծյամը նրա միտքն իմացել էր ու չէր քնում օրեր ու օրեր, մինչև որ գայլն ինքը թմրեց ու նիրհեց: Այն ժամանակ եկավ առյուծն ու կերավ գայլին:

4․Տրված թվականները խմբավորի՛ր

ա) ըստ կազմության (պարզ, ածանցավոր, բարդ, բարդածանցավոր).
բ) ըստ նրա, թե ի՛նչ են ցույց տալիս (քանակ, թվային բաշխում, թվային կարգ).
գ) ըստ նրա, թե ինչպե՛ս են գրվում (կից, անջատ, գծիկով):

Հարյուր քսան, վաթսուն, երրորդ, յոթ, տասը-տասը, չորրորդ, վաթսունմեկերորդ, ինր, քառասուն-քառասուն, հազար ինը հարյուր իննսունվեց, մեկական, հարյուր ութսուներեքերորդ, երկու հազար հինզ հարյուր տասնվեց, հինգական, տասնյոթերորդ, քառասուներորդ:

Պարզ ածանցավոր- յոթ, ինը,

բարդ բարդածանցավոր-Տաս-տաս

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Գործնական քերականություն

Առաջադրանքներ

1․Տրված արմատներից բայեր կազմի՛ր և ընդգծի՛ր արմատի և ել կամ ալ eq եղած մասը:
Օրինակ`

տես — տեսնել, բարձր — բարձրանալ:

Ա․ ընկերանալ, թանձրանալ, խորանալ — ան

Բ․ Վախենալ, կամենալ, մոտենալ —են

Գ․ Հասնել, անցնել, հագնել —ն

Դ․ Թռչել, սառչել, կպչել — չ

Պատճառական ածանցներն են աց-ն ել-ն ց-ն

3․Փակագծում դրված բայերն այնպես գրիր, որ ի՞նչ արեց (ի՞նչ արեցի, արեցիր, արեցինք, արեցիք, արեցին) հարցին պատասխանեն:

Դուք ինչ—որ երերուն տախտակի վրա (ամրացնել) ամրացրիք այդ վանդակը:
Ինչո՞ւ դու քո հոտն իմ դաշտում (արածեցնել) արածեցնում:
Հավերը (երկարեցնել) երկարեցրին վզները դեպի ներքև, նայեցին դես ու դեն:
Նա իր ձիուն (մեծացնել) մեծացրեց չամչով ու գարիով:
Ես հավանաբար (ձանձրացնել) ձանձրացրեցի ունկնդիրներին:
Մենք անզգուշորեն (թռցնել) թռցր0ինք արևկող անող թռչուններին:

2.Տրված բայերը պատճառական դարձնող ածանցները թվի՛ր:

Մեծացնել, հեռացնել, գգացնել, վախեցնել, հիշեցնեյ, թռցնել, տեսցնել:

Լրացուցիչ աշխատանք

Կարդա տեքստը, կատարիր առաջադրանքները։

Ինչո՞ւ են մարդիկ վիճելիս բարձրացնում ձայնը

Մի անգամ Ուսուցիչը աշակերտներին հարցրեց.

– Ինչո՞ւ են մարդիկ վեճերի ժամանակ բարձրացնում ձայնը:

– Երևի նրանք կորցնում են հանգստությունը,- ենթադրեց աշակերտներից մեկը:

– Բայց ինչո՞ւ ձայն բարձրացնել, եթե 2-րդ մարդը կանգնած է կողքիդ,- կրկին պնդեց Ուսուցիչը:
Աշակերտները շփոթված թոթվեցին ուսերը: Ակնհայտ էր, որ այդ մասին նրանք չեն մտածել: Այդ ժամանակ Ուսուցիչն ասաց.
– Երբ մարդիկ վիճում են, և նրանց դժգոհությունը մեծանում է, նրանց սրտերը հեռանում են միմյանցից, ու դրա հետ միասին՝ հեռանում են նաև նրանց հոգիները, և որպեսզի միմյանց լսեն, նրանք ստիպված բարձրացնում են ձայնը: Եվ ինչքան նրանց բարկությունն ու չարությունը մեծ է, այնքան բարձր են նրանք գոռում: Իսկ երբ մարդիկ սիրահարված են լինում, նրանք ձայն չեն բարձրացնում, այլ շատ ցածր են խոսում, քանի որ նրանց սրտերը շատ մոտ են գտնվում իրար, իսկ նրանց միջև եղած հեռավորությունը ջնջվում է: Իսկ երբ մարդկանց սերն է իշխում, նրանք անգամ չեն խոսում, շշնջում են, իսկ երբեմն էլ ոչ մի բառ պետք չի լինում միմյանց հասկանալու համար. նրանց աչքերն ամեն ինչ ասում են: Մի մոռացեք, որ վեճերը ձեզ հեռացնում են միմյանցից, իսկ բարձր արտաբերված խոսքերն այդ հեռավորությունը մեծացնում են մի քանի անգամ: Մի չարաշահեք այն, քանի որ կգա մի օր, երբ այդ հեռավորությունն այնքան մեծ կլինի, որ հետդարձի ճանապարհն այլևս չեք գտնի:

Առաջադրանքներ:
1.Տեքստից դուրս գրիր բոլոր բայերը և կազմիր ուղիղ ձևերը:
Օրինակ՝ հարցրեց-հարցնել
2.Բառարանի օգնությամբ գրիր տրված բայերի հոմանիշները:
Ենթադրել-
պնդել-
իշխել-
արտաբերել-
թոթվել-
ջնջել-
շշնջալ-
ստիպել-
գոռալ-
վիճել-
շփոթվել-
3.Տրված արմատներից բայեր կազմի՛ր և ընդգծի՛ր արմատի և ել կամ ալ վերջավորության միջև եղած մասը:
Օրինակ` բարձր — բարձրանալ:
Առաջ, խիտ, խոր, նոսր, մահ, կույր, բազում, ուրախ, ծեր, գեղեցիկ, վախ, կամ, մոտ, հաս, անց, հագ, թիռ, սառ, կիպ, տես:

Posted in Նախագծեր, Գրականություն, հայոց լեզու 7

Մարտ ամսվա հաշվետվություն հայոց լեզու

Գործնական քերականություն

Այս գործնական քերականությանը մենք սովորեցինք ճիշտ կետադրություն։

Աշխատանք անհատական նախագծերով

Այս դասին մենք պետք է ընտրեինք ռուսերեն հեքիաթներ կամ պատմություններ և փոխադրել ռուսերենով

Փետրվար ամսվա ամփոփում

Գործնական քերականություն

Չարենց ռուբայաթներ

Մենք սովորեցինք Չարենցի ռուբայաթների,իմացանք,որ ռուբայաթ բառը թարգմանաբար նշանակում է քառյակ

Գործնական քերականություն

Թարգմանչական աշխատանք

Այս աշխատանքը ինձ շատ դուր եկավ,մենք պատք է ընտրեինք կամ ամեն ինչ աշխարհի մասին,կամ 100 փաստ կենդանիների մասին,ես ընտրեցի 100 փաստ կենդանիների մասին,ռուսերենից թարգմանեցի հայերենի և իմացա ամեն ինչ կենդանիների մասին։

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Թարգմանչական աշխատանք

1 Хамелеоны могут двигать глазами в разных направлениях одновременно.

2 Белка – лучший садовник. Миллионы деревьев вырастают потому, что белки забывают, куда спрятали семечки.

3 Зуб слона  может весить до девяти килограмм!

4 У млекопитающих кровь красная, у насекомых жёлтая, у омаров синяя.

5 В среднем коровы какают 16 раз в день.

6  Муравьи никогда не спят. Вместо этого, они «отдыхают» по восемь минут “отдохнуть” два раза в день. Отдых королевы муравьев занимает  90 минут в день.

7. Басенджи – единственная собака, которая не может лаять.

8. Только половина мозга дельфина спит. Вторая половина в то время  бодрствует, и следит за окружающей обстановкой.

9. Блоха может передвигаться только прыжками, мышцы её лапок устроены, как катапульты. Они накапливают энергию и “выстреливают” блоху в прыжок.

10. Глаз гигантского кальмара размером с баскетбольный мяч.

11. Бегемоты рожают под водой, чтобы защитить своих детей от падения!

12. У лебедя более 25000 перьев на  теле.

13.  20-метровый угорь может вырабатывать  энергию , способную зажечь 12 лампочек.

14. Змеи  видят -через веки.

15. Крысы могут смеяться если их пощекотать.

16. Крот может выкопать тоннель длиной до 300 метров, за одну ночь.

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1 Քամելեոնները կարող են միաժամանակ շարժել իրենց աչքերը տարբեր ուղղություններով։

2 Բելկան լավագույն այգեպանն է։ Միլիոնավոր ծառեր են աճում, քանի որ սկյուռները մոռանում են, թե որտեղ են դնում իրենց սերմերը:

3 Փղի ատամը կարող է կշռել մինչև ինը կիլոգրամ։

4 Կաթնասունները կարմիր արյուն ունեն, միջատները՝ դեղին, իսկ օմարները՝ կապույտ։

5 Միջին հաշվով, կովերը օրական 16 անգամ կաղում են։

6 Մրջյունները երբեք չեն քնում. Փոխարենը նրանք օրական երկու անգամ «հանգստանում» են ութ րոպե «հանգստանալով»։ Թագուհի մրջյունին հանգստացնելը տեւում է օրական 90 րոպե։

7. Բասենջին միակ շունն է, որը չի կարողանում հաչել։

8. Դելֆինի ուղեղի միայն կեսն է քնում: Մյուս կեսն այդ ժամանակ արթուն է և հետևում է շրջակա միջավայրին։

9. Լուսը կարող է շարժվել միայն ցատկելով, նրա ոտքերի մկանները դասավորված են քարաձիգների պես։ Նրանք էներգիա են կուտակում և «կրակում» լուին դեպի թռիչք։

10. Հսկա կաղամարի աչքը բասկետբոլի գնդակի չափ է:

11. Գետաձիերը ծննդաբերում են ջրի տակ, որպեսզի պաշտպանեն իրենց երեխաներին ընկնելուց:

12. Կարապն ունի մարմնի ավելի քան 25000 փետուր:

13. 20 մետրանոց օձաձուկը կարող է էներգիա առաջացնել, որը կարող է վառել 12 լամպ:

14. Օձերը տեսնում են կոպերի միջով:

15. Առնետները կարող են ծիծաղել, երբ կծկվում են:

16. Խալը կարող է մեկ գիշերվա ընթացքում փորել մինչև 300 մետր երկարությամբ թունել։

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Գործնական քերականություն

  1. Կազմի՛ր կարդալ, խաղալ, վազել, լողալ բայերի դերբայական համակարգերը։
  • Անորոշ — կարդալ,խաղալ,վազել,լողալ(ել, ալ)
  • Ենթակայական —կարդացող,խաղացող,վազող,լողացող, (ող, ացող)
  • Համակատար —կարդալիս,խաղալիս,վազելիս,լողալիս(ելիս, ալիս)
  • Հարակատար —կարդացած,խաղացած,վազած,լողացած (ած, ացած)
  • Անկատար —կարդում,խողում,վազում,լողում(ում)
  • Վաղակատար —կարդալ,խաղալ,վազել,լողալ(ել, ալ)
  • Ապակատար — կարդալու,խաղալու,վազելու,լողալու(ելու, ալու)
  • Ժխտական — կարդա,խաղա,վազի,լողա(ի, ա)

2. Տրված հարակատար դերբայները տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն:
Քնած, բերած, կառուցած, տրված, տնկված, հեռացած, ասված:

Երբ արդեն ամեն ինչ դրված էր, բոլոր պատվերները՝ ասված մոտեցավ մեքենային:
Վարպետի կառուցած բոլոր կամուրջները մինչև այսօր կան:
Երբ արքայի հրամանով տնկված անտառը մի քիչ մեծացավ, այնտեղ վայրի կենդանիներ  էլ  բաց թողեցին:
Աշխարհում մի մարդ միայն կարող է օգնել քնած գեղեցկուհուն:
Այս կողմերից մի քանի տարի առաջ տրված մարդիկ մեր ավանը չեն ճանաչի:
Հեղեղի բերած տուփը ոչ մի կերպ չէր բացվում:


3. Տրված ենթակայական դերբայներով նախադասություններ կազմի՛ր այնպես, որ դրանք ո՞ր հարցին պատասխանեն:
Տղան մտավ սենյակ և գրող(ի՞նչ անող) աղջիկ հանդիպեց:

Աշխատասեր վարպետը տուն էր կառուցում(ի՞նչ էր անում):

Ընկերը ներում(ի՞նչ էր անում) էր ընկերոջը իր անցած արարքի համար:

Աղջիկը աստիճաններին բարձրանալուց(ի՞նչ էր անում) հիշեց դասերի մասին:

Ուսուցիչը հիացավ(ի՞նչ արեց) աշակերտի աշխատանքով:


4. Ընդգծված հարակատար դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր. Դիմավոր ձևերը ո՞ր դերբայով կազմվեցին:

Օրինակ`
Վաղուց հերքված վարկածը— վարկածը, որ վաղուց հերքվել էր:
Ցանքերի համար վտանգավոր դարձած արձրև-անձրև, որ վտանգավոր էր դարձել ցանքերի համար:

մառախուղով պատված լեռնագագաթներ-Լեռնագագաթներ, որ պատվել էին մառախուղով:

ճանապարհորդի նկարագրած ջրվեժը-ջրվեժը, որ նկարագրվում էր ճանապարհորդով:

դժվարին կացության մեջ ընկած մարդ-մարդ, որ ընկել է դժվարին կացության մեջ:

գիշերները մեր այգին այցելած չորքոտանին-չորքոտանին, որ այցելել էր մեր այգին գիշերը.

անտառից սկիզբ առած վտակ-վտակ, որ սկիզբ էր առել անտառից.

Բայերը ենթակայական են:

5. Ընդգծված  ենթակայական դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր. դիմավոր ձևերը ո՞ր դերբայով կազմվեցին:

Օրինակ Հերքվող վարկած— վարկած, որ հերքվում էր:

Գիշերները մեր այգին այցելող չորքոտանի-չորքոտանին, որ այցելում էր մեր այգին

անտառից սկիզբ առնող վտակ-վտակ, որսկիզբ էր առնում անտառից:

դժվարին կացության մեջ գտնվող մարդ-մարդ, որ գտնվում էր դժվարին կացությքան մեջ:

ցանքերի համար վտանգավոր  դարձող անձրև-վտանգավոր անձրև, որ դարձում էր ցանքերի համար:

մառախուղով պատվող լեռնագագաթներ-լեռնագագաթներ, որ պատվում են մառախուղով:

ջրվեժը նկարագրող ճանապարհորդ-ճանապարհորդ, որ նկարագրում էր վրեժը:

Դերբայերը փոխվեցին վաղակատար:

6. Ընդգծված  անորոշ դերբայը դիմավոր բա՛յ դարձրու. ինչպիսի՞ դիմավոր ձևեր ստացվեցին:

Օրինակ`Գնաց ծովում լողանալու- Գնաց , որ ծովում լողանա:

Կանգնեց անկյունում նրան` նորից տեսնելու նպատակով-անկյունում կանգնեց, որ նորից տեսնի նրան:

Խնդրեց նամակը հասցնելու մասին-խնդրեց, որ նամակը հասցնի:

Մի քանի վարկյան շահելու համար վազեց-վազեց, որ մի քանի վայրկյան շահի:

Սպասեց հոսանքների բերելուն-սպասեց, որ հոսանքները բերի:

Մի քանի քայլ հեռանալով`  հանդիպեց-հեռացավ, որ մի քանի քայլից հանդիպի:

Հոսանքի ուղղությամբ ցած վազելով` տեսավ-տեսավ, որ հոսանքի ուղղությամբ ցած վազի:

Ջրի պակասելու մասին խոսեցին-խոսեցին, որ ջուրի պակասի մասին:

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Հայոց լեզու Չարենց ռուբայաթներ

Մարտի 15

Դասարանում

Եղ․ Չարենց՝ Ռուբայաթներ

1․ Համացանցի օգնությամբ պարզի՛ր, թե ինչ է «ռուբայաթը»։

Ռուբայաթ բառը նշանակում է քառյակ

2. Ընտրի՛ր 3-4 ռուբայաթ, բացատրիր՛ր անծանոթ բառերը, բլոգումդ վերլուծի՛ր, անգի՛ր սովորիր։

1. Այս գետը,— նայի՛ր,— նա հոսում է,
Քեզ թվում է թեկուզ անփոփոխ:
Իսկ քո փառքը, հիմար, երազում է—
Հավերժական կոթող։

Կոթող-հուշարձան,արձան

  1. Օ, խմի՛ր, խմի՛ր դու ագահ.
    Օ, խմի՛ր անդադար այս հատնումը.
    Կորածը— իրեն նա գտնում է,
    Եվ իր այդ գտնումով — չկա։

Հատնում-

Posted in Գրականություն, հայոց լեզու 7

Գրոծնական քերականություն

1.Գրել տրված բայերի հնչյունափոխված արմատների անհնչյունափոխ ձևերը և նշիր, թե ինչ խոսքի մաս է:
Կարմրել- կարմիր, ածական
ըմպել- ումպ, գոյական
կռվել-կռիվ, գոյական
ոչնչանալ-ոչինչ, գոյական
սիրել- սեր, գոյական
փափկել- փափուկ, ածական
գրկել-գիրկ, գոյական
կոպտանալ-կոպիտ, ածական
անրջել-անուրջ, գոյական
շիկանալ-շեկ, ածական
վարդագունել-վարդագույն, ածական
ուղղել-ուղիղ, ածական
ապշել-ապուշ, ածական

2.Ընդգծված բառակապակցությունները արտահայտիր բայով:

Զայրույթից նա  գունատ դարձավ:
Տերևները սկսել են դեղին դառնալ:
Նրանք միմյանց հանդեպ  ջերմ են դարձել;
Այդ պատմությունից էլ  առաջ եկավ անվանումը:
Լույսը բացվեց, և նոր օր սկսվեց:
Ուշ եկար, հյուրերն արդեն գնացել են:
Նա իր փայտիկով քար դարձրեց քաղաքը:

Զայրույթից նա  գունատվեց:
Տերևները սկսել են դեղնել:
Նրանք միմյանց հանդեպ ջերմացել են;
Այդ պատմությունից էլ  առաջացավ անվանումը: —
Լուսացավ, և նոր օր սկսվեց:
Ուշացար, հյուրերն արդեն գնացել են:
Նա իր փայտիկով քարացրեց քաղաքը:

3.Գրիր -ել և -ալ վերջավորությամբ հինգական բայ:



4.Գրիր տրված բայերի դեմքը, ժամանակը, թիվը:

Երգում էի- առաջին դեմք, անցյալ ժամանակ, եզակի թիվ
նկարեց-
կսովորես-
գրեցինք-
գնալու են-
վազել ենք-
կռվեցին-
հավատում եմ-
կփայլեն-
տխրեցիր-

Բայի ժամանակաձևերը

5.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակով:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց էինք ձեռք բերել, որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ էր: Ամեն օր նրան դուրս էինք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում էին որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում էին խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում էինք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, եւ օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր մտնում, կապիկն իսկույն դուրս էր ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էր գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր դիմանում:

6. Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն:

Բարձր կրունկներով կոշիկներն առաջին անգամ երևացել են ուշ միջնադարյան Փարիզում:  Բայց կինն իր կրունկներն ինչո՞ւ պիտի պահեր(պիտի պահի, պիտի պահեր)  բարձր ու մարմնի ծանրությունը ոտքի թաթերի վրա պիտի դներ (պիտի դնի, պիտի դներ): Պատճառն այն էր, որ այն ժամանակ Փարիզի փողոցները սալահատակված չէին(չեն,չէին) և  մարդիկ մի մայթից մյուսն անցնելու ժամանակ խրվում էին (խրվում էին, խրվեցին, խրվել են, խրվել էին) ցեխի մեջ: Եվ ահա մի հնարագետ կոշկակար,  որն իր համար հնարել էր (հնարեց, հնարել է, հնարել էր) բարձր կրունկները, որոշեց մյուսների կոշիկներն էլ այդպես կարել:

7. Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն: 

ա) Աշխարհի մեծածավալ հին գրքերից մեկը հայերեն «Մշո ճառընտիր» գիրքն է, որ պատրաստել էին(պատրաստեցին, պատրաստել են, պատրաստել էին) արջառի ու երինջի կաշվից: Դա յոթանասունհինգ սանտիմետր լայնություն ունի (ունի, ուներ) և մոտ երեսուներկու կիլոգրամ կշռում է (կշռում է, կշռում էր, կշռել է): Հայ գյուղացինրը մեծ գումարով փրկագնեցին ձեռագիրը, երբ սելջուկները դա հափշտակել էին (հափշտակել են, հափշտակում էին, հափշտակել էին):բ) Միայն դինոզավրերն ու մյուս նախապատմական կենդանիները կարող էին տեսնել հայտնի ամենահին երկնաքարի անկումը, որովհետև երեք հարյուր միլիոն տարի առաջ, երբ դա ընկել էր(ընկավ, ընկել է, ընկնում էր, ընկել էր), միայն  նրանք …( թափառել են, թափառել էին, թափառեցին, թափառում էին) ծառանման պտերների հսկա անտառներում:

Դիմավոր բայեր և դերբայներ

8. Ընդգծված դերբայները դարձրո՛ւ բայեր:

Օրինակ`

Քայլող աղջիկ- աղջիկ, որը քայլում է:
Հեռացած 
ձմեռ- ձմեռը, որ հեռացել է:

Ա. Սլացող մեքենա, արևի շուրջը պտտվող մեքենա, թունելից դուրս եկող գնացք, պատրաստակամորեն հորը մտնող երեխա, փոշու ու մրի մեջ աշխատող մարդիկ:
Սլացող մեքենա-մեքենա, որը սլանում է:
Արևի շուրջը պտտվող մեքենա-մեքենա, որը պտտվում է արևի շուրջը:
Թունելից դուրս եկող գնացք-գնացք, որը դուրս է գալիս թունելից:
Պատրաստակամորեն հորը մտնող երեխա-երեխա, որը պատրաստակամորեն մտնում է հորը:
Փոշու ու մրի մեջ աշխատող մարդիկ-մարդիկ, որորնք փոշու ու մրի մեջ են աշխատում:

Բ. Ընկած գրիչ, մոռացված երգ, թիթեռի հետևից ընկած երեխա, արձակված ու կախված վարագույր, լուծված խնդիր, գիշերվա անձրևից խոնացացած օդ:
Ընկած գրիչ-գրիչ, որը ընկել է:
Մոռացված երգ-երգ, որը մոռացվել է:
Թիթեռի հետևից ընկած երեխա-երեխա, որը ընկել է թիթեռի հետևից:
Արձակված ու կախված վարագույր-Վարագույր, որը արձակված ու

 կախված է:
Լուծված խնդիր-խնդիր, որը լուծվել է:
Գիշերվա անձրևից խոնացացած օդ-Օդ, որը գիշերվա անձրևից խոնացացած է:

Նրա ապրած երկար ու ձիգ տարիների մասին ընդամենը մի երկու նախադասություն  կարելի է պատմել:

Գետափին՝ զով ծառերի ստվերում ապրելիս հիշում էր իր անապատը, խանձված ավազը:

Կարտոֆիլի արտում ապրող բզեզն արագ բազմանում է ու շարժվում առաջ՝  նոր տարածություններգրավելու:

Ուզում էր քաղաքից դուրս ու մենակ՝ ապրել հեռու մի դաշտում:

10. Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով:

Քանի՛ տարի ապրել էս մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները:
Եթե մի երկու ամիս էլ ապրեք այս  խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը:
Մի քանի օր այստեղ ապրի ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:

Այստեղ ապրելիս ուրիշ ելք չունեմ:
Դու երկար ապրել էս այս աշխարհում ու շատ բան ես տեսել, ինձ մի խորհուրդ տո՛ւր:v

11. Տրված բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի՝դիմավոր բայերի և դերբայների:

Փակել է, մտնել, փակած, մտար, փակում եմ, մտնում է, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:

Անդեմ-մտնել, փակած, փակեցիր, մտած, փակի՛ր, մտնեիր, փակելիս, մտնելիս, կփակենք, մտի՛ր:
Դիմավոր-Փակել է, մտար,փակում եմ, մտնում է, պիտի փակեք, մտել էինք, փակել էիր, պիտի մտնի:

12․Կազմի՛ր տրված բայերի բոլոր դերբայական ձևերը:

Գրել, կարդալ, տեսնել, սառչել, բարձրանալ, մոտենալ, մոտեցնել:
 Անորոշ — ել, ալ-
Համակատար — ելիս, ալիս —
 Հարակատար — ած —
Ենթակայական — ող —
 Անկատար — ում (եմ) —
Կատարելի — ելու, ալու (եմ) —
Վաղակատար — ել (եմ) —
 ժխտական — (չեմ) ի, ա –

13․ Տրված բայերից համակատար դերբայներ /ելիս, ալիս/ ստացի՛ր և դրանցով նախադասություններ կազմի՛ր:

Չափել, շարժվել, կապել, մտնել, տեսնել:

14.Կետերի փոխարեն պահանջված ձևերով գրի՛ր փակագծում դրված բայերը:

…ձայնը գլուխն էր գցում: (երգել- ե՞րբ)
Ձիու սիրտը պայթել էր քուռակի համար…: (վախենալ-ինչի՞ց)
Թեյը…թափեց: (տանել-ե՞րբ)
Կենսախինդ մարդիկ վախենում են լուրջ կամ տխուր կամ ծանր…: (երևալ-ինչի՞ց)
Ու Մոսկվա- առաջ մի երկու օրով ման է գալիս հարազատ վայրերում: (գնալ-ինչի՞ց)

Մեղր… մի կաթիլ գետին թափեց: (լցնել-ե՞րբ)

15.Փակագծում դրված բայերը կետերի փոխարեն գրի՛ր պահանջված ձևով:

Այդ նամակը …նա գունատվեց: (կարդալ-ե՞րբ)

Ամբողջը երեկո… հոգնած՝ դուրս եկավ զբոսնելու: (կարդալ -ինչի՞ց) Այդ տունը… սպասում էր որդու վերադարձին:  (կարդալ -ե՞րբ)
Չգիտես ինչու, վախենում էր վերջին կամուրջը մինչև վերջ…: (կառուցել -ինչի՞ց)
Ականջները դժժում էին ամբողջ օրն այդ աղմուկը…: (լսել -ինչի՞ց)
Իրիկնապահին տուն…մի անգամ էլ հիշեց խոստումը: (դառնալ-ե՞րբ)
Վիրավորվել էր ընկերոջ՝ առանց պատճառի հետ…: (դառնալ -ինչի՞ց)
Վրա-վրա…նիհարել էր:  (հիվանդանալ -ինչի՞ց)
…միշտ էլ նիհարում է:  (հիվանդանալ -ե՞րբ)

16. Տրված հարակատար դերբայները տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն:
Քնած, բերած, կառուցած, տրված, տնկված, հեռացած, ասված:

Երբ արդեն ամեն ինչ…էր, բոլոր պատվերները՝ … մոտեցավ մեքենային:
Վարպետի … բոլոր կամուրջները մինչև այսօր կան:
Երբ արքայի հրամանով … անտառը մի քիչ մեծացավ, այնտեղ վայրի կենդանիներ  էլ  բաց թողեցին:
Աշխարհում մի մարդ միայն կարող է օգնել … գեղեցկուհուն:
Այս կողմերից մի քանի տարի առաջ… մարդիկ մեր ավանը չեն ճանաչի:
Հեղեղի … տուփը ոչ մի կերպ չէր բացվում:

17.Գտիր առաջին շարքի բայերի հոմանիշները երկրորդ շարքում:
ա. գերել, կազդուրվել, փայլել, գոռոզանալ, չքանալ, ընկղմվել, ոգևորել
բ.  խրախուսել, անհայտանալ, սուզվել, կախարդել, մեծամտանալ, ցոլալ, առողջանալ:

ա. ննջել, գողանալ, դժգոհել, ուղղել, մտորել, անարգել, մարտնչել
բ. պայքարել, փնթփնթալ, խորհել, ստորացնել, շտկել, հափշտակել, նիրհել:

18.Ընդգծիր բայերը:
Հմայել, անվայել, շահել, առավել, ջերմել, ավել:
Անսխալ, կսկծալ, փսփսալ, ծավալ, ձնհալ, հեկեկալ:


Առաջադրանքների աղբյուրը՝ Կարինե Պետրոսյանի բլոգ, Սուսան Մարկոսյանի «Գործնական քերականություն»