Month: Փետրվար 2024

1. Արյունատար համակարգի ֆունկցիաները թվարկել և բացատրել օրինակներով։

Արյունը մատակարարում է հյուսվածքներին թթվածնով և սննդարար նյութերով։ Արյան հարստացումը թթվածնով տեղի է ունենում թոքերում։ Արյան շրջանառությունը սովորաբար կազմված է լինում սրտից և նրանից դուրս եկող արյունատար անոթներից։ Արյան շրջանառությունը արյան շարժումն է սիրտ-անոթային համակարգում, որով ապահովվում են օրգանիզմի և արտաքին միջավայրի միջև կատարվող գազափոխանակությունը, նյութափոխանակությունը, տարբեր ֆունկցիաների հումորալ կարգավորումն ու ջերմականոնավորումը։ րյան անընդհատ շարժումն անոթների փակ համակարգով կոչվում է արյան շրջանառություն։ Արյան շրջանառության համակարգը կազմված է սրտից և արյունատար անոթներից։ Այդ համակարգի հիմնական դերն օրգանիզմին ու հյուսվածքներին արյան մատակարարումը և արյան ֆունկցիայի իրականացումն է։ Արյունատար անոթների պատերը, բացառությամբ մազանոթների, եռաշերտ են։ Ներքին շերտը կազմված է հարթ էպիթելային բջիջներից, միջինը՝ առաձիգ թելերից և հարթ մկանահյուսվածքից, որոնց կծկման շնորհիվ փոխվում է արյունատար անոթի լուսանցքը։ Արտաքին շերտը կազմված է փուխր շարակցական հյուսվածքից։ Այդ շերտով անցնում են անոթների լուսանցքը կարգավորող նյարդերը։

2.Արյան բաղադրությունը ` թվարկել ձևավոր տարրերը և  նկարագրել դրանց ֆունկցիաները։

Արյունը կարմիր գունավորում ունեցող հեղուկ է, որի խտությունը քիչ ավելի է ջրի խտությունից: Չափահաս մարդու արյան քանակը կազմում է մարմնի զանգվածի (7-8)%-ը (5−6,5)լ։ Արյան ձևավոր տարրերն են էրիթրոցիտները, լեյկոցիտներըև թրոմբոցիտները:

էրիթրոցիտները ունեն երկու կողմից ներհրված սկավառակի տեսք: Այդպիսի կառուցվածքը մեծացնում է նրանց շփման մակերեսն արյան մեջ :  1 մմ³ արյան մեջ պարունակվում է 4,5−5 մլն էրիթրոցիտ: Էրիթրոցիտներն առաջանում են կարմիր ոսկրածուծում: Էրիթրոցիտների կյանքի տևողությունը 120−130 օր է:

Լեյկոցիտները արյան սպիտակ գնդիկներն են` անգույն, կորիզավոր բջիջներ են։ Դրանք չափսերով ավելի մեծ, քան էրիթրոցիտները, սակայն քանակով ավելի քիչ: Նրանց քանակը կարող է ավելանալ սնունդ ընդունելուց, ծանր ֆիզիկական աշխատանքից հետո և հատկապես բորբոքային գործընթացների ժամանակ:

Թրոմբոցիտերը մասնակցում են արյան մակարդման գործընթացին: Սրանք արյան ամենափոքր ձևավոր տարրերն են, առաջանում են կարմիր ոսկրածուծում, ապրում են 5−7 օր: 1 մմ³ արյան մեջ պարունակվում է 400000 թրոմբոցիտ: Սրանց քանակի պակասի դեպքում վնասված անոթից տեղի է ունենում երկարատև արյունահոսություն:

3.Իմունիտետի տեսակները , նկարագրել դրանց առաջացման մեխանիզմը ։

Իմունիտետն օրգանիզմի անընկալունակությունն է վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ: Իմունիտետի շնորհիվ օրգանիզմը հայտնաբերում է վնասակար բակտերիաներին, վիրուսներին և վնասազերծում դրանց:Տարբերում ենբնական և արհեստական իմունիտետ: Իր հերթին բնական իմունիտետը կարող է լինել բնածին և ձեռքբերովի: Բնածին բնական իմունիտետը փոխանցվում է ժառանգաբար։ Ձեռքբերովի բնական իմունիտետն առաջանում է կյանքի ընթացքում, երբ մարդը վարակվում է այս կամ այն հիվանդությամբ:

Արհեստական իմունիտետն առաջանում է մարդու անմիջական միջամտությամբ: Այն կարող է լինել ակտիվ և պասիվ: Ակտիվ արհեստական իմունիտետն առաջանում է, երբ օրգանիզմ են  մտնում տվյալ հիվանդության թուլացած կամ մահացած հարուցիչները: Այդպիսի պատվաստանյութը կոչվում է վակցինա: Այն ապահովում է հակամարմիններ առաջացնելու հատկությունը:

4.Արյան խմբերը , բացատրել փոխներարկման մեխանիզմը , ինչ է ռեզուս գործոնը։

Անկախ ռասայից, տարիքից, սեռից, ինչպես նաև արյան մեջ A, B իզոհակածինների և α, β իզոհակամարմինների առկայությունից՝ մարդու արյունը բաժանում են 4 խմբի՝ I, II, III, IV: Մարդկանց 85%-ի մոտ էրիթրոցիտներում առկա է ռեզուս գործոնը, ուստի նրանք կոչվում ենռեզուս դրական(Rh+), իսկ 15% մարդկանց էրիթրոցիտներում այն բացակայում է (Rh−): Արյան մեծ քանակի կորուստների դեպքում պակասում է էրիթրոցիտների և հեմոգլոբինի քանակը, ընկնում է արյան ճնշումը: Արյան զանգվածի 1/3-ի կորուստը կյանքին վտանգ է սպառնում: Այդպիսի դեպքերում հիվանդին փոխներարկում են առողջ մարդուց վերցված արյուն: Արյուն տվող անհատը կոչվում է դոնոր, իսկ ընդունողը՝ ռեցիպիենտ: Արյան փոխներարկումը բուժման առանձնահատուկ մեթոդ է, երբ հիվանդի արյունատար համակարգ ներարկվում է առողջ մարդուց վերցված արյան բաղադրամասեր

1․Ինչո՞վ են տարբերվում ջերմահաղորդման պրոցեսը և աշխատանքի կատարումը:

Առանց աշխատանք կատարելու մարմնի ներքին էներգիաի փոփոխման պռոցեսենը անվանում են ջերմա հաղորդում: Ջերամհաղորդման պրոցեսում աշխատանք չի կատարվում: Իհարկ է հնարավոր է, որ երկու պրոցեսները տեղի ունենան միաժամանակ՛ կատարվի և աշխատանք և ջերմափոխանակում:

2․Ի՞նչ է ջերմանաքանակը: 

Ջերամքանակը մարմնի ներքի էներգիաի փոփոխությունն է ջերմահաղորդման պրոցեսում:

3․Ի՞նչ միավորով է արտահայտվում ջերմաքանակը միավորների ՄՀ-ում:

ԿՋ և ՄՋ

4․Ո՞ր դեպքում է ավելի շատ ջերմաքանակ պահանջվում՝ նույն զանգվածի գոլ, թե եռման ջուր ստանալու համար:

Եռման ժամանակ՛ իչքն ուզումենք ջերմաքանակը բարձր լինի ուրեմն այն պետք ՝ եռա:

5. 1լ և 2լ տարողությամբ անոթները լիքը լցված են եռման ջրով: Մինչև սենյակային ջերմատիճանը սառչելիս որ անոթի ջուրն ավելի շատ ջերմաքանակ կկորցնի:

1լ տարողությամբ անոթը ավելի շատ ջերմաքանակ կկորցնի:

6․Նկարագրեք ջերմահաղորդականության երևույթը ցուցադրող փորձը:

Տաք մարմնից սառը մարմնին կամ մարմնի տաք տեղամասից սառը տեղամասին ներքին էներգիայի հաղորդման պրոցեսը, որն իրականացվում է մոլեկուլների ջերմային շարժման և թոխազդեցության շնորհիվ, կոչվում է ջերմահաղորդականություն:

7․Թվարկեք մի քանի լավ ջերմահաղորդիչ մի քանի վատ ջերմահաղորդիչ նյութեր:

Լավ ջերմահաղորդիչ մետաղներ են՝ արծաթը, փայտը:
Վատ ջերմահաղորդիչ են՝ օդը , գազերն ու հեղուկները։

8․Ինչո՞ւ է օդը վատ ջերմահաղորդիչ:

Քանի որ օդը գազ է, իսկ գազերում մոլեկուլների հեռավորությունը մեծ է  և մոլեկուլների բախումները հազվադեպ են տեղի ունենում, էներգիան շատ դանդաղ է  փոխանցվում մի մոլեկուլից մյուսին:

9․Ի՞նչ կիրառություն ունեն ջերմամեկուսիչ նյութերը:

Ջերմամեկուսիչ նյութերը շատ լայն կիրառություն ունեն շինարարության ոլորտում։

10․Ի՞նչ եք կարծում հնարավոր է ջերմահաղորդականությն երևույթը վակուումում: Ինչո՞ւ:

Ոչ, որովհետև վակումում մարմնինները չեն փոխազդում:

Այս հոդվածում Թումանյանը ուզում էր ասել, որ մարդիկ իրարհետ անկեղծ չեն։ Ճիշտ է, նա այս հոդվածը գրել էր մոտավորապես մեկդար առաջ, իսկ այդ տարիներին անկեղծ մարդիկ շատ էին, բայց Հովհաննես Թումանյանը ոնց որ գուշակեր, որ այս սերնդի մարդիկ ավելի կեղծավոր և ստախոս են լինելուև այդ պատճառով գրել է այս հոդվածը ։ Իմ կարծիքով նրա այս հոդվախը շատ ճիշտ է և ես լիովին համաձայն եմ նրա հետ։ Երանի Թումանյանը կենդանի լիներ, և տեսներ, որ նրա գրած խոսքերը ամբողջովին ճիշտ են, և եթե նա այն ժամանակ էր գրել այդ հոդվածը, տեսնելով մի քանի կեղծ և ստախոս մարդկանց, ես պատկերացնում եմ, թե որ հիմա տեսներ այս ամենը, մի ամբողջ գիրք կգրեր

Հովհաննես Թումանյան «Անկեղծ չենք»-կարդա՛լ հոդվածը, դո՛ւրս գրել անծանոթ բառերը, քննարկե՛լ

Ալեկոծություն-մրրկոտ, փոթորկածեծ, փոթորկահույզ, փոթորկածուփ, փոթորկալի
Հրապարակախոսություն-Հասարակական-քաղաքական արդիական թեմաներով գրականություն

404. ա x>1
բ x<-5
գ x<0,5
դ x>-3
ե x>-7
զ-x<1, 1/3

• Պատմական նախադրյալները
• Ցեղասպանության կազմակերպումը
  1914 թ. ամռանը բռնկվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Օսմանյան կայսրության իշխանության ղեկին կանգնած երիտթուրքերը որոշեցին պատերազմում դաշնակցել Գերմանիային և Ավստրո-Հունգարիային` Անտանտի պետությունների դեմ։ 1914 թվականի օգոստոսի 2-ին Թուրքիան գաղտնի պայմանագիր կնքեց Գերմանիայի հետ, որի կետերից մեկը Օսմանյան կայսրության արևելյան սահմանների փոփոխումն էր դեպի Ռուսական կայսրության մուսուլմանական ազգերը տանող միջանցք ստեղծելու նպատակով, որը ենթադրում էր փոփոխված տարածքներում հայերի բնաջնջում։ Այս քաղաքականությունը օսմանյան կառավարության կողմից բարձրաձայնվեց 1914 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ պատերազմի մեջ մտնելուց հետո։ Հայտարարության մեջ պնդում կար թուրքական ռասայի բոլոր ներկայացուցիչների «բնական» միավորման մասին։
• Հայերի ինքնապաշտշանական մարտերը/ նաև քարտեզ/
  Անտիոքից ոչ հեռու՝ Մուսա լեռան շրջանում, ապրող հայ բնակչությունը, կանխազգալով սպանությունները, 1915 թվականի հուլիսին իշխանություններից փախավ լեռները և այնտեղ կազմակերպեց հաջող ինքնապաշտպանություն՝ թուրքական զորքերի հարձակումները կանխելով յոթ շաբաթ։ Մոտավորապես 4000 մարդ փրկվեց ֆրանսիական ռազմական նավով և տեղափոխվեց Պորտ-Սաիդ։ Պաշտպանվողների մի մասը հետագայում մտան ֆրանսիական Արևելյան լեգիոնի կազմ և իրենց դրսևորեցին հատկապես 1918 թվականին Արարում թուրքերի դեմ կռվում։ Մուսա լեռան ինքնապաշտության մասին գրվել է Ֆրանց Վերֆելի հանրաճանաչ «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպը։
• Եղեռնի հետևանքները
• Հիշողություններ, պատմություններ/կարող են լինել նաև ընտանեկան/
• Մեծ տերությունների, օտարազգիների արձագանքները/ օր.ԱՄՆ-ի դեսպան Հենրի Մորգենթաու, Յոհաննես Լեփսիուս,Մաքսիմ Գորկին, Վալերի Բրյուսովը և Յուրի Վեսելովսկին՝ Ռուսաստանում, Անատոլի Ֆրանսը և Ռոմեն Ռոլանը՝ Ֆրանսիայում, Ֆրիտյոֆ Նանսենը՝ Նորվեգիայում, ՋեյմսԲրայսը, Դ. Լլոյդ Ջորջը և Ջ. Քերզոնը՝ Անգլիայում, Կառլ Լիբկնեխտը, Յովհաննես Լեփսիուսը, Յոզեֆ Մարկվարտը, Արմին Վեգները՝ Գերմանիայում,Վուդրո Վիլսոնը՝ ԱՄՆ-ում/ կատարել թարգմանություններ/

Կարդա՛ հետևյալ բանաստեղծությունները։

• Կարծես թե դարձել եմ ես տուն»
• «Այստեղ է լացել իմ մայրը»
• «Հիշում եմ ինչպես այն ուշ»

1․ Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը, բացատրի՛ր։
Իլիկ-Թել մանելու ձեռքի հոլաձև գործիք
Մորմոք-  Կսկիծ, մրմուռ
Մուժ-Մառախուղ
Մեգ- մշուշ, մառախուղ
Սուրսայր- Խայթող, ծակող
2․ Ի՞նչ ընդհանրություն կա այս բանաստեղծությունների մեջ։
Այս երեք բանաստեղծություններըկապ ուներ հայրենիքի հետ։
3․ Գրավո՛ր վերլուծիր բանաստեղծությունները։
<<Կարծես թե դարձել եմ ես տուն>> բանաստեղծությունում Տերյանը պատմում էր, իր հայրենիքի, իր տան, հող ու ջրի մասին, որտեղ վերադարձել է իր տուն և ամեն ինչը առաջվանն է կրկին, և իր մայրը ինչպես միշտ նստում է շարժում է իլիկը հին։
«Այստեղ է լացել իմ մայրը» բանաստողծությունում ուզում էր ասել, որ իր մայրը իր հայրենիքում էր լաց եղել։
4․ Ընտրի՛ր բանաստեղծություններից մեկը, անգիր սովորի՛ր։
5․ Տեսագրի՛ր կամ ձայնագրի՛ր բանաստեղծություններից մեկը։

Առասպելականը «Երկիր Նաիրի» շարքում․․․

1․ Շարքում գտի՛ր այն բանաստեղծությունները, որտեղ առասպելական կերպարներ կան։ Փորձի՛ր գտնել այդ կերպարների մասին տեղեկություններ և պարզել, թե դիցաբանական ինչ կերպարներ են դրանք։
«Որպես Լայերտի որդին, որպես»
Վեչեսլավ Իվանովին

1․ Նախադասության բառերը փոխարինի՛ր հարցում արտահայտող համապատասխան բառերով:

Օրիանկ՝ Արան հոգնած վերադարձավ դաշտից: — Ո՞վ ինչպե՞ս ի՞նչ արեց որտեղի՞ց:

Գնացքն անցավ-Ի՞նչը ի՞նչ արեց
Եկեղեցու զանգերը ղողանջում են-Ինչի՞ ինչե՞րն են ի՞նչ անում։
Մարդը դաշտում բահով փորում էր- Ո՞վ էր ո՞րտեղ ինչո՞վ ի՞նչ անում
Մարդու ոտքը քարին կպավ- Ու՞մ ի՞նչը ինչի՞ն կպավ։
Լուսացավ- Ի՞նչ եղավ։
Ձին ախոռում անհանգիստ վրնջում էր-Ի՞նչնէր ո՞րտեղ ինչպե՞ս ի՞նչ անում։
Աղջիկները ձորն իջան ջրի- Ովքե՞ր ո՞րտեղ ի՞նչ արեցին։
Ինքնաթիռը թռչում էր արծաթե ամպերի վրայով-Ի՞նչն էր ի՞նչ անում ինչպիսի՞ ինչե՞րի վրայով

2․Նախադասությունից հանի՛ր ընդգծված բառը (ենթական): Ո՞ր բառերն ու բառակապակցությունները նրա հետ դուրս եկան:

Քամու ուժը երբեմն ապշեցնում է- Երբեմն ապշեցնում է:
Թունավոր շունչը կործանում է կենդանի ամեն բան- Կործանում է կենդանի ամեն բան
Կատաղի պտուտահողմը ճանապարհին ամեն ինչ կործանում է-Ճանապարհին ամեն ինչ կործանում է:

Մրրիկի սյունը կարծես երկնային վիշապ լինի- Կարծես երկնային վիշապ լինի:
Կործանարար մրրիկը մի անգամ ամբողջովին ավերել էր տունը՝ բացի ապակե սպասքների պահարանից (մի գավաթ անգամ չէր ջարդվել):

3․ . Նախադասությունն ընդարձակիր՝ ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով:

Օրինակ՝ Կինը հարցրեց: — Երիտասարդ կինը հարցրեց:

Լայնեզր կանաչ գլխարկով կինը հարցրեց
Հիվանդ շունը մտավ:
Այն սիրտը քար է:
Խելացի հայրն ընկեր է:
Կլոր երկիրը պտտվում է:

4․ Ինչպիսի՞ նախադասություններ են տրվածները: Դրանք ընդարձակի՛ր, դարձրո՛ւ յոթ-ութ բառանի:

Երկիրը պտտվում է-Մեր երկիրը դանդաղ պտտվում է արևի շուրջ:
Հասկանում ենք- Հասկանում ենք, որ այս հարցը շատ լուրջ է։
Ընկերները հեռանում են- Ընկերները մոռանում են հանդիպման մասին, և ուշանում են։
Մոռացել ես- Մոռացել էս հանդիպման մասին։
Գտա- Գտա այն ականջակալները, որը կորցրել էի ամիսներ առաջ