Month: Սեպտեմբեր 2024

Կոմիտասի կյանքի հետագա իրադարձությունները կապված են Եվրոպայի խոշոր երաժշտական կենտրոնի՝ Բեռլինի հետ, ուր նա մեկնեց ուսանելու՝ կաթողիկոսի բարեխոսությամբ՝ թոշակ ստանալով հայ խոշոր նավթարդյունաբերող Ալեքսանդր Մանթաշյանից:

Շարունակել կարդալ “Կոմիտասյան օրեր նախագիծ”

Հայաստանի հանրապետությունը ունի օգտակար հանածոներ, որոնք մեծապես նպաստում են երկրի տնտեսությանը և արդյունաբերությանը:

1. Մետաղներ: Հայաստանը հարուստ է մետաղական հանածոներով, այդ թվում ոսկի, արծաթ, պղինձ, մոլիբդեն և երկաթ։ ՀՀ կարևոր հանքավայրեր են Մեղրիի պղնձաձուլարանը, որտեղ գործում են հսկայական պղնձի հանքեր, ինչպես նաև Դիլիջանի ոսկու հանքերը։
2. Հանքաքարեր: Հայրենիքն աչքի է ընկնում նաև տուֆի, մարմարի, բենթոնիտի, բազալտի և տարբեր տեսակի քարերի առկայությամբ։ Աշտարակի մարմարի հանքերը հայտնի են իրենց բարձր որակով, որոնք օգտագործվում են շինարարությունում և դեկորատիվ նպատակներով։
3. Կառուցողական նյութեր: Հայաստանում առկա են նաև տարբեր տեսակի կառուցողական նյութեր, ինչպիսիք են ցեմենտը և ավազը։ ՀՀ-ում նշանակալի են Արարատի ավազի հանքերը, որոնք բավարարում են շինարարական պահանջները։
4. Էներգետիկ ռեսուրսներ: Հայաստանը հարուստ է ջրափոսային և երկրաբանական էներգետիկ ռեսուրսներով։ Հրազդանի և Ջերմուկի ջրագծերը օգտագործվում են հիդրոէներգիայի արտադրության համար, ինչը կարևոր է երկրում էներգետիկ անվտանգության ապահովման համար։
5. Բնական գազ: Հայաստանում նաև կան բնական գազի և նավթի հանքավայրեր, որոնք ուսումնասիրության փուլում են։ Գազի և նավթի բացակայությունը ստիպում է Հայաստանը մեծապես ապավինել արտաքին մատակարարումներին, սակայն զարգացումը շարունակվում է։

Այս հանածոներն ու ռեսուրսները մեծապես նպաստում են Հայաստանի տնտեսության աճին և զարգացմանը, իսկ դրանց շահագործումը հնարավորություն է տալիս ստեղծելու նոր աշխատատեղեր և բարձրացնելու կենսամակարդակը:

1․Ինչպիսի՞ շարժում են կատարում ազատ էլեկտրոնները մետաղե հաղորդչում, երբ այն անջատված է գալվանական էլեմենտից:

• չեն շարժվում
• քաոսային և միաժամանակ ուղղորդված
• միայն քաոսային
• միայն ուղղորդված

2․Շիկացման թելիկով հոսանքի անցման ժամանակ հոսանքի  ո՞ր ազդեցությունն է՝ ջերմային, կենսաբանական, քիմիական, թե մագնիսական, նպաստում լուսարձակման  առաջացմանը:

Շիկացման թելիկով հոսանքի անցման ժամանակ հոսանքի ջերմային ազդեցությունն է, որը նպաստում է լուսարձակման առաջացմանը։

3․Նկարում հոսանքի ո՞ր ազդեցությունն է պատկերված:

• քիմիական
• մագնիսական
• կենսաբանական
• ջերմային

4․Դրական իոնների ուղղորդված շարժման ժամանակ հոսանք կառաջանա, թե՞ չի առաջանա:

Դրական իոնների ուղղորդված շարժման ժամանակ հոսանք կառաջանա։

5․Ինչո՞վ (ջրով, սովորական կրակմարիչով, թե չոր ավազով) կարելի է հանգցնել հոսանքի աղբյուրին միացված հաղորդչում առաջացած կրակը:

Մեկից ավելի պատասխանի դեպքում դրանք անջատեք ստորակետով:

Հոսանքի աղբյուրին միացած հաղորդչում առաջացած կրակը կարելի է հանգցնել՝ ջրով, սովորական կրակմարիչով, չոր ավազով։

6․Ո՞ր մասնիկների շարժումով է պայմանավորված էլեկտրական հոսանքը աղաջրի լուծույթում:

• էլեկտրոնների
• նեյտրոնների
• դրական իոնների
• բացասական իոնների

7․Ո՞րն է/որո՞նք են նախադասոության ճիշտ շարունակություն(ներ)ը:

Հաղորդալարում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը՝

1) դրական մասնիկների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
2) բացասական մասնիկների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
3) ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
4) ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման հակառակ ուղղությունն է

1․Ինչպիսի՞ շարժում են կատարում ազատ էլեկտրոնները մետաղե հաղորդչում, երբ այն անջատված է գալվանական էլեմենտից:

• չեն շարժվում
• քաոսային և միաժամանակ ուղղորդված
• միայն քաոսային
• միայն ուղղորդված

2․Շիկացման թելիկով հդոսանքի անցման ժամանակ հոսանքի  ո՞ր ազդեցությունն է՝ ջերմային, կենսաբանական, քիմիական, թե մագնիսական, նպաստում լուսարձակման  առաջացմանը:

3․Նկարում հոսանքի ո՞ր ազդեցությունն է պատկերված:

• քիմիական
• մագնիսական
• կենսաբանական
• ջերմային

4․Դրական իոնների ուղղորդված շարժման ժամանակ հոսանք կառաջանա, թե՞ չի առաջանա:

5․Ինչո՞վ (ջրով, սովորական կրակմարիչով, թե չոր ավազով) կարելի է հանգցնել հոսանքի աղբյուրին միացված հաղորդչում առաջացած կրակը:

Մեկից ավելի պատասխանի դեպքում դրանք անջատեք ստորակետով:

6․Ո՞ր մասնիկների շարժումով է պայմանավորված էլեկտրական հոսանքը աղաջրի լուծույթում:

• էլեկտրոնների
• նեյտրոնների
• դրական իոնների
• բացասական իոնների

7․Ո՞րն է/որո՞նք են նախադասոության ճիշտ շարունակություն(ներ)ը:

Հաղորդալարում էլեկտրական հոսանքի ուղղությունը՝

1) դրական մասնիկների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
2) բացասական մասնիկների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
3) ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման ուղղությունն է
4) ազատ էլեկտրոնների ուղղորդված շարժման հակառակ ուղղությունն է

Տնային առաջադրանք՝ դաս 6 և 7։ Պատասխանել դասգրքի էջ 24-ի 1-5 հարցերին։ Դիտել տեսանյութը և թարգմանել Հրապարակել բլոգներում, հղումն ուղարկել ինձ։

Վերականգնվող էներգիա

Վերականգնվող էներգիա կամ Կանաչ էներգիա, այնպիսի աղբյուրներից ստացվող էներգիա, որոնք մարդկային մասշտաբներով անսպառ են։ Այդպիսի էներգիայի օգտագործման հիմնական սկզբունքն այն է, որ այն, դուրս մղվելով շրջական միջավայրի գործընթացներից, տեխնիկական կիրառում ստանա։ Վերականգնվող էներգիա ստանում են բնական ռեսուրսներից, որոնցից են արևի լույսը, ջրային հոսանքները, քամին, մակընթացությունները, հիդրոթերմալ էներգիան։ Դրանք վերականգնվում են, այսինքն` բնական ճանապարհով լրացվում են։

2014 թվականին էներգիայի համաշխարհային պահանջարկի մոտ 19.2 %-ը ստացվել է վերականգնվող աղբյուրներից։

Ոչ ավանդական, այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրների օգտագործումը թույլ է տալիս զգալիորեն նվազեցնել շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը, ինչպես նաև կրճատում է էներգիայի ստացման ծախսերը: Էներգոխնայողությունը ապրելակերպ է, ինչն էապես կարող է նպաստել և շրջակա միջավայրի, և ամբողջ մոլորակի բնապահպանական խնդիրների լուծմանը: Ներկայիս տեխնոլոգիաները, որոշակի ներդրում կատարելուց հետո, թույլ են տասիս նույնիսկ տնային տնտեսություններին ունենալ սեփական, բնական էներգիայի ստացման աղբյուրներ, գեներատորներ և անկախանալ ընդհանուր էներգետիկական ցանցից: Սակայն բնակչության կողմից դեռ հավուր պատշաճի ուշադրություն չի դարձվում և չի ընկալվում էներգիայի և ռեսուրսների խնայման կարևորությունն ու դրանց անխնա սպառման հետևանքները` հատկապես գալիք սերունդների համար:

Արևային էներգիա

Այն երկրները, որոնք օգտագործում են էներգիայի այս տեսակը. դրա նշանակությունը

Էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներ ասելով` հասկանում ենք վերարտադրվող և շրջակա միջավայրի համար անվտանգ էներգիայի աղբյուրները: Էներգիայի այն աղբյուրները, որոնք մարդիկ օգտգործում են բավականին երկար ժամանակ, օգտագործելու ընթացքում սպառվում են և մեծ վնաս են հասցնում շրջակա միջավայրին, կոչվում են էներգիայի ավանդական աղբյուրներ: Սակայն այս  դասակարգումն էլ լիարժեք չի և չի արտահայտում իրական պատկերը, օրինակ` ատոմային էներգետիկային, որը մի քանի տարավա գործածման պատմություն ունի, հսկայական վնաս է հասցնում բնությանը: Իսկ քամու միջոցով ստացվող էներգիան, թեև վաղուց է կիրառում, սակայն համարվում է էներգիայի անվնաս աղբյուր: Նույնը վերաբերում է ջրի էներգիային, որը լեռնային երկրներում օգտագործվում է շատ վաղուց: Յուրաքանչյուր 20 րոպեի ընթացքում երկրին հասնող արևային էներգիայի քանակը հավասար է էներգիա սպառող հիմնական երկրիների մեկ տարվա ընթացքում օգտագործած հանածո վառելանյութից ստացված էներգիային: Երկիր հասած էներգիայի մեծ մասը կլանում է Երկրի մակերույթը, փոխանցում է ծովերի, լճերի և գետերի ջրերին, ինչպես նաև բույսերին: Մի փոքր մասը քամիների, ալիքների առաջացման պատճառ է դառնում:

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արեգակնային էներգիան հսկայական ու անսպառ ռեսուրս է, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ էկոլոգիապեոս շատ մաքուր է 20–րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած մարդիկ սկսեցին մեթոդներ մշակել որպեսզի արեգակնային էնէրգիան փոխակերպեն էլէկտրական էներգիայի: Արևային էներգիան կարող է ձևափոխվել էլեկտրաէներգիայի, ինչպես նաև ջերմային և այլ տեսակի էներգիաների: Արևային ջերմությունից այլ տեսակի էներգիաների ստացման տեխնոլոգիաները բազմաթիվ են և ամենաշատը: Օրինակ էլեկտրաէներգիա ստացվում է արեգակնային լուսաէլեկտրական (ֆոտովոլտայիկ) մոդուլների (պանելների) միջոցով, արեգակնային ճառագայթումը անմիջականորեն էլեկտրական էներգիայի փոխակերպելով:

Արևային էլեկտրակայանները առաջին անգամ ստեղծվել են 1980-ական թվականներին: Առաջինը եղել է Կալիֆորնիայում: Այսօր արևային էներգիայի արտադրության ոլորտում աշխարհի առաջատար երկրներն են` ԱՄՆ-ը, Իսպանիան, Չինաստանը, Գերմանիան, Իտալիան, Հնդկաստանը: Աշխարհի ամենահզոր էլեկտրակայնը գտնվում է Հնդկաստանում: Արևային էներգիան լայն կիրառություն ունի Իսրայելում: Այս երկրում գտնվող բազահարկ շենքերի մոտ 95%-ը ջուր տաքացնելու համար կիրառում են հատուկ արևային տաքացուցիչներ, ինչը հանգեցնում է մոտ 4% էներգախնոյողության ամբողջ երկրի մասշտաբով: Նմանատիպ սարքավորումներ Չինաստանում կիրառում է շուրջ 60 մլն ընտանիք:

Արևից ստացվող էներգիան վերականգնելի է և մաքուր: Սակայն արևի բացակայությանը գիշերային, երբեմն էլ ցերեկային ժամերին, կախվածությունը տարվա եղանակից խոչընդոտում են նրա արդյունավետ օգտագործումը: Բացի այդ արևի էներգիան լիարժեք օգտագործելու համար անհրաժեշտ է կուտակել, իսկ կուտակելու համար մեծածավալ սարքավորումներ են պահանջվում: Որքան մեծ է կուտաքվելիք էներգիայի պաշարը, այնքան մեծածավալ կուտակիչներ են անհրաժեշտ:

Հայաստանն ունի արևային էներգիայի մեծ ներուժ (1մ հորիզոնական մակերևույթի վրա արևային էներգիայի հոսքի միջին տարեկան արժեքը կազմում է 1720 կՎտժ/մ, իսկ հանրապետության տարածքի մեկ քառորդն օժտված է տարեկան 1850 կՎՏԺ/մ ինտենսիվությամբ արևային էներգիայի
պաշարներով): Հայաստանում արտադրվում են արևային ջերմային կոլեկտորներ (ջրատաքացուցիչներ) 1.38-4.12 մ ստանդարտ չափերով: Ջրատաքացուցչի 2.75 մ  տարբերակը օրական արտադրում է 120 լ տաք ջուր:
Հայաստանում ստեղծված են բազմաթիվ մեխանիզմներ խթանելու վերականգնվող էներգետիկ աղբյուրների օգտագործումը: Օրինակ, համաձայն 2001 թ. մարտի 7-ին ընդունված «էներգետիկայի մասին» ՀՀ օրենքի 59-րդ հոդվածի` տասնհինգ տարվա ընթացքում փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կողմից և էներգիայի վերականգնվող այլ ռեսուրսների (հողմային, արեգակնային, երկրաջերմային և կենսազանգվածի) կիրառմամբ էլեկտրակայանների կողմից քսան տարվա ընթացքում արտադրվող ամբողջ էլեկտրաէներգիան ենթակա է պարտադիր գնման՝ շուկայի կանոններով սահմանված կարգով:
Շենքերում և շինություններում էներգիան օգտագործվում է ջեռուցման, հովացման, օդափոխության, լուսավորության, կերակրի պատրաստման, լվացքի, չորացման նպատակներով, ինչպես նաև էլեկտրական սարքերում: Ըստ գնահատականների՝ շենքերում օգտագործվում է երկրում արտադրված ողջ էներգիայի 50%-ը: Այսօր Հայաստանում են գործում են 30 ավել արևային տեխնոլոգիաներով զբաղվող ընկերություններ:

Ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ
Ֆիզիկական են անվանում այն երևույթները, որոնց ընթացքում  նյութերը մեկը մյուսի չեն փոխարկվում, այսինքն՝ նոր նյութեր չեն առաջանում:

Երբ տեղի է ունենում ֆիզիկական երևույթ, փոփոխության կարող են ենթարկվել  նյութի ագրեգատային վիճակը, խտությունը, առարկայի չափսը կամ ձևը, սակայն նյութի բաղադրությունը և կառուցվածքը անփոփոխ են մնում: Նոր նյութեր չեն առաջանում  նյութը հալեցնելիս, եռացնելիս, մանրացնելիս, պնդանալիս, մագնիսանալիս և այլն:
Քիմիական են անվանում այն երևույթները, որոնց ընթացքում  նյութերը փոխարկվում են  մեկը մյուսի, այսինքն` նոր նյութեր են առաջանում:
Քիմիական երևույթներին`ռեակցիաներին մասնակցող սկզբնական նյութերը կորցնում են իրենց բնորոշ հատկությունները, իսկ ռեակցիայի հետևանքով առաջացած նոր նյութերն օժտված են իրենց բնորոշ հատկություններով:

Քիմիական ռեակցիաներ

Քիմիական երևույթները (քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ) լինում են 4 տեսակի`

1. միացման
2. քայքայման
3. տեղակալման
4. փոխանակման

Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 2 պարզ կամ բարդ նյութեր միանալով առաջացնում են 1 բարդ նյութ։ Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 1 բարդ նյութը քայքայվում է և առաջանում է երկու կամ մի քանի պարզ նյութեր։ Տեղակալման ռեակցիաներն ընթանում են պարզ և բարդ նյութերի միջև, որոնց դեպքում պարզ նյութի ատոմները տեղակալվում են բարդ նյութի ատոմներից մեկով։ Փոխանակման ռեակցիաները ընթանում են 2 բարդ նյութերի միջև, որոնք փոխանակվում են իրենց ատոմներով։ Ռեակցիայի ընթանալու պայմաններն են` ջերմության անջատում, նստվածքի առաջացում, գազի անջատում, գույնի փոփոխություն, հոտի առաջացում և այլն։

1. 12
3. 11
5. 14
7. 9
9. 16
11.

Պատմվածքը շատ խորը և զգացմունքային աշխատանք է, որը հրավիրում է ընթերցողին մտածելու սիրո, անձնական հարաբերությունների և ինքնության մասին: Հերոսի ներքին պայքարը՝ հասկանալու, թե ում կարող է վստահել իր սիրտը, իրականում միանշանակ է վերաբերում յուրաքանչյուր մարդու կյանքին. մենք բոլորս փորձառություն ենք անցնում, երբ փորձում ենք գտնել մեր սիրո օբյեկտը կամ հասկանալ, թե ինչ է նշանակում սիրել:

Պատմության մեջ արտացոլվում են նաև մարդկային հարաբերությունների բարդությունները: Սերը հաճախ կարող է լինել երջանկության, բայց նաև ցավի աղբյուր: Այդ հակասությունները հետաքրքիր են և ծանոթ՝ ի ցույց դնելով, թե ինչպես ենք մենք հակված վախենալու բացվելուց և իսկական զգացմունքները ցույց տալուց:

Նավարկելով այս զգացմունքների միջով, Էբրահիմին ստեղծում է մթնոլորտ, որը թույլ է տալիս ընթերցողին նույնականանալ կերպարի հետ, իսկ դրա հետևանքով՝ ավելի խորապես հասկանալ սեփական զգացմունքները: Վերջում, պատմությունը թողնում է ճշմարիտ հարցեր՝ ինչ է նշանակում իսկապես սիրել և ում կարող ենք վստահել մեր սիրտը:

Այսպես, պատմությունը մի կողմից ներկայացնում է մխիթարող, մյուս կողմից՝ տխուր իրականություն, որը ստիպում է մտածել մարդու հարաբերությունների մասին և այն, թե ինչպես ենք մենք փորձում գտնել մեր տեղը սերնդի մեջ:

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Իշխանության ի՞նչ մարմիններ ստեղծվեցին։
   Տեսական-քաղաքական համակարգ, ազգային բանակ, դիվանագիտական կապեր, պետականության խորհրդանիշներ և այլն։
2. Ինչպե՞ս կազմավորվեց հայկական բանակը։ Ի՞նչ կարող եք ասել նրա
   մարտունակության մասին։ Ովքե՞ր էին հայոց բանակի առաջին ղեկավար
   գործիչները։
   Հայկական բանակի վերակառուցման ընթացքում հայդուկային մի շարք այլ խմբերի միավորումից կազմվեց և կանոնավոր բանակի մեջ ընդգրկվեց մեկ առանձին (4-րդ) բրիգադ, որի հրամանատար նշանակվեց հայդուկապետ Սեպուհը (Արշակ Ներսիսյան)։ Այդ զորախումբը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ հանրապետության արտաքին և ներքին թշնամիների դեմ պայքարում, հատկապես 1920թ. բոլշևիկների մայիսյան ապստամբության ճնշման գործում։ 1919թ. հունվարից, երբ թուրքական զորքն արդեն հեռացել էր Անդրկովկասից և արտաքին վտանգը փոքր-ինչ մեղմացել էր, կատարվեց բանակի մասնակի զորացրում։ Դրա փոխարեն հայտարարվեց 20-25 տարեկան զինապարտ քաղաքացիների զորակոչ։
3. Ի՞նչ քայլեր ձեռնարկեցին Հայաստանի իշխանությունները նորանկախ
   հանրապետության միջազգային ճանաչման ուղղությամբ։
4. Որո՞նք են Հայաստանի Հանրապետության ազգային-պետական խորհրդանիշները։ Բնութագրե՛ք դրանք։
   Դրոշը, օրհներգը և զինանշանը։
5. Փորձե՛ք ապացուցել, որ հայոց անկախ պետականության վերականգնումն
   օրինաչափ պատմական անհրաժեշտություն էր:
6. Լրացրե՛ք «Հայաստանի բարձրագույն օրենսդիր մարմինը՝ խորհրդարանը» աղյուսակը: