Հարութ Սարգսյանի բլոգ

405.

ա) 1/6

գ)3)6

ե)0

406.

ա)1/2

բ)1

408.

ա) 1/28

գ)3/28

(Նախագիծ)Անցյալի և ներկայի խաչմերուկում

Շարունակել կարդալ “Անհատական նախագիծ.Տավուշ”

Բանավոր խոսքի զարգացում

Տարբեր ուղղություններ պարունակող երկարաժամկետ նախագիծ է, որն ընտրում է սովորողը՝ իր նախասիրություններին ու ընդունակություններին համապատասխան։ Սովորողը պետք է ապահովի  նախագծի՝ ամիսը մեկ անգամ աշխատանք ներկայացնելու պարբերականությունը։

Շարունակել կարդալ “Անհատական նախագիծ”

Տեսակ, պոպուլյացիա, էվոլյուցիայի գլխավոր ուղիները՝ արոմորֆոզ, իդեոադապտացիա, ընդհանուր դեգեներացիա:

• Ի՞նչ եք հասկանում էվոլյուցիայի շարժիչ ուժ ասելով
  Էվոլյուցիայի շարժիչ ուժերը այն գործոններն են, որոնք նպաստում են կենդանի օրգանիզմների զարգացմանը, տեսակների փոփոխությանը և բազմազանության առաջացմանը ժամանակի ընթացքում։ Դրանք նպաստում են օրգանիզմների ավելի լավ հարմարվելուն միջավայրին։
• Ի՞նչ է արոմորֆոզ, բերել օրինակներ
  Արոմորֆոզը էվոլյուցիայի ձև է, որի արդյունքում օրգանիզմներում տեղի են ունենում կառուցվածքային խորը և օգտակար փոփոխություններ, որոնք բարձրացնում են նրանց կենսունակությունը և հարմարվողականությունը։
• Ի՞նչ է իդեոադապտացիա, բերել օրինակներ
  Իդեոադապտացիան փոփոխություն է, որը թույլ է տալիս օրգանիզմներին ավելի լավ հարմարվել որոշակի պայմաններին՝ առանց ընդհանուր կառուցվածքի խոր փոփոխության։ Այն սովորաբար տեղի է ունենում միևնույն մակարդակի կենսաբանական կազմակերպման սահմաններում։
• Ի՞նչ է դեգեներացիա , բերել օրինակներ
  Դեգեներացիան (կամ ապաճարգում) օրգանիզմների զարգացում է, որի ընթացքում որոշ օրգաններ կամ համակարգեր պարզանում են կամ վերանում, երբ այլևս անհրաժեշտ չեն տվյալ պայմաններում։ Այս փոփոխությունը կարող է լինել գոյատևման տեսանկյունից շահավետ։
• Նշված շարժիչ ուժերը  օրգանիզմներին տանում են դեպի կենսաբանական առաջադիմության, ինչպե՞ս կբացատրես այդ փաստը։

Բոլոր շարժիչ ուժերն ուղղված են օրգանիզմների միջավայրին ավելի լավ հարմարվելուն։ Դրանք ապահովում են օրգանիզմների հարմարվողականության բարձրացում, գոյատևման ունակության բարելավում, ինչպես նաև նոր պայմաններում բազմանալու և տարածվելու հնարավորություններ։ Այս փոփոխությունները կենսաբանական առաջադիմություն են, քանի որ

• բարձրացնում են կենսունակությունը,
• օգնում են զբաղեցնել նոր էկոլոգիական նիշաներ,
• խթանում են նոր տեսակների առաջացումը,
• զարգացնում են բարդ կենսաբանական համակարգեր։

Դարվինի էվոլյուցիոն տեսությունը հիմնվում է այն գաղափարի վրա, որ բոլոր օրգանիզմները սերում են ընդհանուր նախնիներից և ժամանակի ընթացքում փոխվում են՝ հարմարվելով իրենց միջավայրին։ Այս գործընթացում կարևոր դեր են խաղում որոշակի շարժիչ ուժեր՝ ժառանգական փոփոխությունները, գոյության կռիվը, բնական ընտրությունը և հարմարվածությունը։

Ժառանգական փոփոխությունը վերաբերում է այն փոփոխություններին, որոնք առաջանում են օրգանիզմների ժառանգական նյութում և փոխանցվում սերնդեսերունդ։ Այդ փոփոխությունները կարող են լինել պատահական և հաճախ չեն նկատվում, բայց որոշ պայմաններում դրանք դառնում են կենսունակության և վերարտադրողական հաջողության աղբյուր։ Դրանք այն «նյութն» են, որի հիման վրա աշխատում է բնական ընտրությունը։

Գոյության կռիվը մի գործընթաց է, որով օրգանիզմները պայքարում են սննդի, տարածքի, ջրի, զուգընկերոջ համար։ Բոլոր օրգանիզմները չեն կարող գոյատևել և վերարտադրվել, հետևաբար գոյատևում են միայն ամենահարմարվածները։ Սա բերում է բնական ընտրության՝ այն մեխանիզմի, որով բնությունը «ընտրում» է ամենահարմարված անհատներին, ովքեր իրենց հատկանիշները փոխանցում են սերունդներին։

Օրգանիզմների հարմարվածությունը միջավայրին հանդիսանում է էվոլյուցիայի վերջնական արդյունքը։ Օրինակ՝ ուղտի մարմնի կառուցվածքը հարմարված է անապատում ջրի պակասին, իսկ ձկան թեփուկները՝ ջրային միջավայրին։ Հարմարվածության աստիճանը որոշում է օրգանիզմի կենսունակությունը տվյալ պայմաններում։

Իմ կարծիքով՝ Դարվինի տեսությունը մնում է կենսաբանական գիտության անկյունաքարերից մեկը։ Այն ոչ միայն բացատրում է օրգանիզմների բազմազանությունը, այլև տալիս է պատկերացում կյանքի անընդհատ փոփոխվող բնույթի մասին։ Ժամանակակից գենետիկան, մոլեկուլային կենսաբանությունը և այլ գիտություններ փաստում են Դարվինի տեսության ճշգրտությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են գենետիկ մուտացիաներն ու ընտրությունը համատեղ գործում օրգանիզմների էվոլյուցիայի ժամանակ։

Այսպիսով, Դարվինի տեսությունը շարունակում է մնալ հիմնասյուն գիտական աշխարհայացքի ձևավորման համար՝ ապացուցելով, որ կյանքը ոչ թե անփոփոխ և ստատիկ երևույթ է, այլ անընդհատ զարգացող ու ձևափոխվող համակարգ։

Թեմայի անվանումը՝ <<Համար  մեկ  նյութը Երկրագնդում՝  Ջուր>>

Հարցադրումներ.

*1- Ջուրը  համար  մեկ  նյութն  է Երկրագնդում, ինչու՞

Ջուրը տարածված է ամենուր՝ օվկիանոսներում, գետերում, լճերում, մթնոլորտում և կենդանի օրգանիզմներում։ Այն կենսական նշանակություն ունի բոլոր կենդանի էակների համար և առանց ջրի կյանքը հնարավոր չէ

*2- Որո՞նք  են  ջրի  ֆիզիկական  հատկությունները, թվարկեք…

Թափանցիկ է և անգույն
Հոտ և համ չունի (մաքուր վիճակում)
Սառում է 0°C-ում, եռում է 100°C-ում (նորմալ ճնշման դեպքում)
Խտությունը 1 գ/սմ³
Լավ լուծիչ է
Բարձր ջերմունակություն ունի

*3-Որո՞նք  են  ջրի  քիմիական  հատկությունները, այսինքն  ջրի  փոխազդեցությունը պարզ  և բարդ  նյութերի  հետ, գրեք  ռեակցիաների  հավասարումները
Օքսիդների հետ՝ բազային օքսիդի օրինակ:
Na₂O + H₂O → 2NaOH

Ամլային օքսիդի հետ՝
CO₂ + H₂O → H₂CO₃

Մետաղների հետ՝ (ակտիվ մետաղների դեպքում)
2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑

Ոչ մետաղների հետ՝ որոշ դեպքերում (օրինակ՝ հալոգեններ)
Cl₂ + H₂O → HCl + HClO

*4-  Ի՞նչ  է  ծանր  ջուրը  և  որտե՞ղ  են  այն  կիրառում

Ծանր ջուրն է D₂O, որտեղ ջրածնի ատոմները փոխարինված են դեյտերիումով (ծանր ջրածին): Այն օգտագործվում է միջուկային ռեակտորներում որպես դանդաղեցուցիչ նյութ։

*5- Որո՞նք  են  ջրի  օրգանոլեպտիկ  հատկությունները,  ո՞րն  է  համարվում  մաքուր խմելու  ջուր   

Առանց հոտի

Առանց արտառոց համի

Թափանցիկ և մաքուր                          

*6-  Ի՞նչ  վնասակար  հատկություններ  ունի  քլորով  հագեցած  ջուրը
Քլորի ավելցուկը կարող է առաջացնել մաշկի գրգռում

Կարող է վնասել շնչուղիները

Պատճառ դառնալ ալերգիկ ռեակցիաների

Ջերմային մշակման ժամանակ քլորն արձակում է վնասակար միացություններ

*7- Ջրի  աղտոտման   տեսակները   որո՞նք  են

Քիմիական աղտոտում (թունավոր նյութեր, թթուներ, աղեր)

Կենսաբանական աղտոտում (բակտերիաներ, վիրուսներ)

Ֆիզիկական աղտոտում (ավազ, աղբ, պլաստիկ)

Ջերմային աղտոտում (տաք ջրի արտահոսք արդյունաբերությունից)

*8- Ի՞նչ է  կոշտ  ջուրը  և  ինչպե՞ս  են  այն  վերացնում

Կոշտ ջուրը պարունակում է կալցիումի և մագնեզիումի աղեր։
Վերացվում է՝

Եռացնելով (ժամանակավոր կոշտություն)

Ֆիլտրերով (իոնափոխանակիչներ)

Քիմիական նյութերով՝ օրինակ՝ սոդայով

*9 —  Ջրի  մաքրման  ինչպիսի՞  տարբերակներ  գիտեք

Ֆիլտրում (մեխանիկական, ածխային, ռեվերս օսմոզ)

Եռացում

Քլորավորում

Օզոնավորում

Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում

Տեղաբանական մաքրում (հանքային ֆիլտրեր)

*10- Ինչու՞  են  ասում. <<Առանց  Ջրի  Կյանք  չկա…>>

1. Ագրարային արտադրություն

Հայաստանում գյուղատնտեսությունը հիմնականում բաժանվում է երկու կարևոր ճյուղի՝ բուսաբուծություն և անասնաբուծություն:

• Բուսաբուծություն — Հայկական գյուղատնտեսության մեջ մեծապես զարգացած է բուսաբուծությունը, հատկապես մրգերի և բանջարեղենի արտադրությունը։ Խաղողի մշակությունը, որը հազարավոր տարիների պատմություն ունի Հայաստանում, դեռևս գտնվում է զարգացած վիճակում, և երկրում աճեցնում են բազմաթիվ խաղողատեսակներ՝ սպիտակ և կարմիր։ Գյուղացիները մրգեր են աճեցնում նաև ավանդական պտուղների (ալմունդ, մրգատու ծառեր, խնձոր) և այլ տեսակների վրա, որոնք արտահանվում են նաև հարևան երկրներ և եվրոպական երկրներ։
• Հացահատիկներ — Հայաստանը ևս հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրություն ունի, սակայն այս ոլորտը դեռևս զարգացնելու կարիք ունի։ Հացի և գարու մշակությունը առավել տարածված է, իսկ երկրում ունենք նաև լոբի, ոլոռ, եգիպտացորեն և այլ բանջարեղենի մեծ մասշտաբի արտադրություն։
• Բանջարեղեն և այլ մթերքներ — Դրանք ներառում են լոլիկ, վարունգ, պղպեղ, սմբուկ և բազմաթիվ այլ բանջարեղեններ, որոնք հիմնականում սպառվում են տեղական շուկայում, սակայն վերջին տարիներին արտահանման մասշտաբը նույնպես մեծացել է։

2. Անասնաբուծություն

Հայաստանի անասնաբուծությունը կարևոր ոլորտ է, և հատկապես կաթնամթերքը կարևոր դեր ունի՝ ապահովելով տեղական շուկան կաթով, մսով և այլ մթերքներով։ Հայկական անասնաբուծության մեջ զարգացած են հիմնականում մաքառման և արոտային ֆերմերային տնտեսությունները։ Այս ոլորտում սերտ զարգացում է տեսնում ոչ միայն կաթնամթերքի արտադրությունը, այլև մսի և ձկան արտադրությունը։

• Կաթնամթերք — Հայկական կաթնամթերքի արտադրությունը ներառում է ոչ միայն կաթ, այլև պանրի և յուղի արտադրություն։ Գյուղացիները նաև մեծ մասամբ զբաղվում են խոզաբուծությամբ, ոչխարաբուծությամբ և ձիաբուծությամբ՝ հատկապես արոտային տարածքներում։
• Մսի արտադրություն — Անասնաբուծությունը Հայաստանում ներառում է նաև մսի արտադրությունը՝ ձի, ոչխար, խոզ և միսի այլ տեսակներ։

3. Ձկնաբուծություն

Հայաստանում գտնվող ջրային տարածքները օգտագործվում են նաև ձկնաբուծության համար։ Դեռևս նկատելի է, որ ձկնաբուծությունը ոչ միայն սպառվում է ներքին շուկայում, այլև արտահանվում է։ Գյուղական տարածքներում այդ տեսակն ունի հատուկ տեղ՝ հատկապես Արփա, Գեղարքունիք և Սևանի շրջակայքում։

4. Գյուղատնտեսության խնդիրներ և մարտահրավերներ

Հայաստանի գյուղատնտեսությունը, իհարկե, հանդիպում է մի շարք մարտահրավերների, որոնք ազդում են արդյունաբերության արդյունավետության վրա:

• Ջրային ռեսուրսների խնդիրներ: Հայաստանում ջրի պաշարները սահմանափակ են, ինչը դժվարացնում է ոռոգման համակարգի օգտագործումը և խոչընդոտում է գյուղատնտեսության աճին։ Այնուամենայնիվ, վերջին տարիներին սկսվել են ջրի տնտեսավարման ավելի արդյունավետ համակարգերի ներդրման քայլեր։
• Տեխնոլոգիական բացեր: Թեև գյուղատնտեսության ոլորտը զարգանում է, բայց դեռևս շատ գյուղատնտեսական տնտեսություններ չեն կիրառում ժամանակակից տեխնոլոգիաներ և ժամանակակից սարքավորումներ։ Տեխնոլոգիական նորամուծությունները և ճարտարագիտական լուծումները կարող են զգալիորեն բարձրացնել գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետությունը։
• Կլիմայական փոփոխություններ: Կլիմայի փոփոխությունը նաև ազդում է գյուղատնտեսության վրա՝ բերքի արտադրման արդյունավետությունը զգալիորեն անկում է ապրում։ Հաճախակի անբարենպաստ եղանակային պայմաններն ազդում են բերքի որակի և քանակի վրա, ինչը խոչընդոտում է կայուն աճին։
• Գյուղացիական դաշտի կազմակերպում և պետության աջակցություն: Հայաստանը պետք է ձեռնարկի մի շարք բարեփոխումներ գյուղատնտեսության ոլորտում՝ ավելացնելով պետական աջակցությունը գյուղացիներին՝ նրանց համար ներդնելով վարկային համակարգեր, ապահովելով հարկային նվազեցումներ, ինչպես նաև զարգացնելով կոոպերատիվ տնտեսություններ:

1945-1991 թվականներին Հայաստանում եղել է Խորհրդային Միության մաս։ Այդ ընթացքում երկրները, այդ թվում ՝ Հայաստանը, գտնվում էին խորհրդային գաղափարախոսության և կառավարման համակարգի ազդեցության տակ ։ Ահա այդ ժամանակահատվածում Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքի մի քանի առանցքային պահեր:

Հետպատերազմյան վերականգնում (1945-1953). Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Հայաստանը, ինչպես Խորհրդային Միության մյուս հանրապետությունները, բախվում էր պատերազմից ավերված տնտեսության և հասարակական ենթակառուցվածքների վերականգնման խնդիրներին:

Արդյունաբերական զարգացում և կոլտնտեսություն (1950-1960). Այս ժամանակահատվածում Խորհրդային Միությունը վարում էր ինդուստրացման և կոլտնտեսության քաղաքականություն, ինչը նույնպես ազդեց Հայաստանի վրա: Սա հանգեցրեց արդյունաբերության աճին, բայց նաև որոշակի մարտահրավերներ առաջացրեց գյուղական բնակչության համար:

Հալեցման շրջան (1953-1964): Ստալինի մահից հետո 1953-ին եկավ հալեցման շրջանը Խրուշչովի և Բրեժնևի ղեկավարությամբ: Այս ժամանակահատվածը բնութագրվում էր գրաքննության որոշակի թուլացմամբ և հասարակության մեջ ավելի ազատ իրավիճակով:

Ազգային շարժումներ (1980-1991): 1980-ականների վերջին Խորհրդային Միությունում սկսվեցին ազգային շարժումները, այդ թվում ՝ Հայաստանում: 1988-ին երկրաշարժ տեղի ունեցավ Հյուսիսային Հայաստանում, եւ ազգային շարժումներն ավելի արդյունավետ օգնություն էին պահանջում եւ ուշադրություն էին դարձնում Լեռնային Ղարաբաղի հարցին:

Խորհրդային Միության փլուզում (1991): 1991 թվականին Խորհրդային Միությունը փլուզվեց, և Հայաստանը հռչակեց իր անկախությունը: Այս իրադարձությունը լուրջ փոփոխությունների է հանգեցրել երկրի հասարակական-քաղաքական կյանքում։

378.

ա) 4:2=2

8:4=2

16:8=2

բ)այո

379.

ա) 27.3=81

81.3=243

243.3=729

380.

ա)ոչ
բ)այո
գ)այո
դ)այո