Month: Դեկտեմբեր 2021

Եղունգների խնամքը շատ կարևոր է, քանի որ կեղտոտ և անլվա եղունգների տակ կուտակված կեղտն ու միկրոբները տարբեր հիվանդությունների ճիճվակրության պատճառ կարող է դառնալ։
Եղունգները հեշտ է կտրել լողանալուց հետո, երբ դրանք տաք ջրից փափկում են։
Եղունգներ կրծելը շատ վնասակար սովորություն է։ Ձեռքերի եղունգները պետք է կտրել կլորավուն, իսկ ոտքերինը՝ ուղիղ (որպեսզի չներաճի մսի մեջ)։

1.Ավագ եղբայրն ասաց. ՛՛Տուր ինձ 8 ձնագնդի, և  ինձ մոտ  2 անգամ ավելին  կլինի, քան քեզ մոտ՛՛: Իսկ քույրը նրան պատասխանեց.

՛՛ Դու տուր ինձ 8 ձնագնդի և մեր մոտ եղած ձնագնդերը կհավասարվեն: Որքան կա յուրաքանչյուրի մոտ:

Եղբայր 56
Քույր 40

2.Երեխաները ավարտեցին  ամանորյա աշխատանքները, իրենց պատրաստած գեղեցիկ փաթիլները փակցնելով հավասար կողմեր ունեցող եռանկյունաձև թղթի վրա: Ինչպես կարելի է այն բաժանել 4 հավասար մասերի այնպես, որ յուրաքանչյուրում լինի 1 փաթիլ:

3.Երբ սկյուռը պարկերից յուրաքանչյուրում պահում է 1 ընկույզ, ապա բոլոր ընկույզները թաքցնելու համար 1 պարկ չի բավականացնում: Երբ ամեն պարկում պահում է 2 ընկույզ ապա 1 պարկ դատարկ է մնում:
Քանի ընկույզ և քանի պարկ ունի սկյուռը:

4 ընկույզ, 3 պարկ։

4. Երեկ չէ առաջին օրը Սառնանուշը 13 տարեկան էր: Հաջորդ տարի նա կլինի 16: Ինչպես է դա հնարավոր???

Ծննդյան օրը դեկտեմբերի 31-ին։

ԴԱՍ 18. 

Կրկնենք անցածը

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Համեմատման նշաններից ո՞րը պետք է դնել աստղանիշի

փոխարեն, որպեսզի ստացվի ճիշտ արտահայտություն.

ա) ( –4 ) · ( +5 ) =-20< 0

դ) ( –2 ) · ( –3 ) · ( +4 ) =+24>5,

բ) ( –9 ) · ( +1 ) · ( +8 ) =-72< 0,

ե) ( –9 ) · ( –7 ) =( +7 ) · ( +9 )։

2) Հաշվե՛ք.

ա) 2 · | –11 + 4 | – | +5 – 8 |=2x|-7| — |-3|=14-3=11

դ) | 8 – 4 + 2 | · | 7 – 7 |=6×0=0

բ) 10 · | –2 + 1 | + 6 · | – 4 – 9 |=10x|-1|+6x|-13|=10+78=88

ե) | 9 – 5 + 4 | ։ | –16 + 14 |=8:2=4

գ) | 3 – 4 – 1 | · | 2 + 7 – 12 |=2×3=6

զ) | 25 + 6 – 1 | ։ | –17 + 4 + 8|=30:5=6

3) Թվի 15 %-ը հավասար է 12-ի: Գտե՛ք այդ թվի`

a=12×100/15=80

ա) 5 %-ը  (80×5):100=4

բ) 30 %-ը  (80×30):100=24

գ) 75 %-ը   (80×75):100=60

դ) 110 %-ը (110×80):100=88

Լրացուցիչ(տանը)

4) Ճի՞շտ է արդյոք, որ երկու բացասական թվերից ավելի մեծ է այն

թիվը, որի բացարձակ արժեքն ավելի փոքր է։   

ճիշտ է

5) Քանի՞ մետր է միատեսակ գործվածքի երկու կտորներից

յուրաքանչյուրի երկարությունը, եթե առաջին կտորը, որում

երկրորդից 16 մ-ով ավելի գործվածք կա, արժե 168000 դրամ, իսկ

երկրորդը՝ 120000 դրամ։

լուծում

1)168000-120000=48000

2)48000:3000=40

3)168000:3000=56

6) Գտե՛ք այն թիվը, որի`

ա) 3 %-ը հավասար է 60-ի   (60×100)3=200

գ) 20 %-ը հավասար է 53-ի  (53×100):20=2650

բ) 17 %-ը հավասար է 340-ի  (340×100):17=200

դ) 2 %-ը հավասար է 37-ի:  (37×100):2=1850

Առաջադրանք 1

Հայկազունիների նոր թագավորությունը, Ք. ա. VII-VI դարերում

1. Ներկայացրու Ք.ա. 6-2-րդ դարերում Հայաստանում նշանակալից իրադարձությունները,  ժամանակագրությունը:

Ք.ա. 7-րդ դարի կեսին Հայկազունի Սկայորդու որդի Պարույրի գլխավորությամբ հզորանում է Հայկազունների տերությունը։ Այն տիրում էր Վանա լճից մինչև Եփրատ ընկած տարածքին։ Պարույրը դաշինք կնքեց Մարաստանի և Բաբելոնիայի հետ՝ ընդդեմ Ասորեստանի։ Պարույրը ճանաչվեց Հայաստանի թագավոր։ Նշանավոր թագավորներից էր Երվանդ I Սակակավակյացը։ Նրա անունով Հայկազունների նոր ճյուղը կոչվում է Երվանդունի։ Նրա որդին՝ Տիգրան I Երվանդյանը համարվում է ամենաքաջ և խելացի Հայկազունին։ Այդ ժամանակ Հայաստանի գլխավոր հակառակորդը Մարաստանն էր։ Տիգրանը պարսից արքա Կյուրոս Մեծի հետ տապալեցին Մարաստանը։ Հայաստանը մտնում է պարսից տերության կազմի մեջ։

2. Բնութագրել Տիգրան Երվանդյանին:

Մովսես Խորենացին նրան համարում է ամենաքաջ և խելացի Հայկազուննին։ Հույն պատմիչ Քսենոփոնը պատմում է, որ Տիգրանն աշակերտել է մի փիլիսոփայի, նա իմաստուն էր և տաղանդավոր։

Ք.ա. 521 թ-ից Հայաստանը Աքեմենյաների իշխանության տակ էր, բայց ուներ արտոնսւթյուններ։ Հայաստանում շարունակում էին իշխել Երվանդականները։ Հայաստանը ուներ հարուստ տնտեսություն և հյուրընկալ ժողովուրդ։ Աքեմենյան տերությունը բաժանված էր սատրապությունների։ Ք.ա. 336 թ-ին Հայաստանի սատրապ է դառնում Երվանդ III -ը, որը պետք է վերականգներ Հայաստանի անկախությունը։

3. Վերլուծել  Բեհիսթունյան արձանագրությունը:

Այն փորագրվել է Ք.ա. 500-ական թթ.՝ Աքեմենյան տիրակալ Դարեհ 1-ինի հրամանով: Արձանագրությունը գտնվում է իրանական Քերմանշահ նահանգում: Բեհիսթունյան արձանագրությունը գրվել է հին պարսկերեն, աքքադերեն և էլամերեն լեզուներով: Այն ավելի քան 2000 տարեկան է: Արձանագրության պարսկերեն մասում Հայաստանը կոչվում է Արմինա, էլամերենում՝ Հարմինույա, իսկ բաբելերենում՝ Ուրարտու:

Դաս 17

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Ամբողջ թվերի զույգի համար ստուգե՛ք գումարման տեղափո-

խական օրենքի ճշտությունը.

ա) –9+(–1)= -10

գ) +8+(–10)= -18

ե) –13+(+14)= -27

է) +8+0=8

բ) –3+(+7)= -10

դ) –21+(+12)= -33

զ) 0+(-7)= -7

ը) +1+(–4)= -5

2) Գրի՛ առեք արտահայտությունը և հաշվե՛ք նրա արժեքը.

ա) –3 և –4 թվերի գումարին գումարել 11-ին հակադիր թիվը

Լ

-3+(-4)+(-11)= -18

բ) –7-ի հակադիր թվին գումարել 8 և –18 թվերի գումարը

7+8+(-18)=-3

գ) 8 և –5 թվերի գումարի հակադիր թվին գումարել –17 թիվը

|8+(-5)|+(-17)= -14

3) . Հաշվե՛ք առավել հարմար եղանակով.

ա) +7 – ( –3 ) + 7 + ( –8 ) + ( –2)= -27

բ) +2 – 44 – (–22 ) + 75 – ( –20 )= -159

գ) –11 + ( –9 ) – 3 + ( –4 ) + 24= +3

դ) +8 + ( –18 ) – ( +35 ) – 13 + 45= -77

4) Բերե՛ք այնպիսի երեք թվերի օրինակ, որոնց գումարը բացասական թիվ է, իսկ ցանկացած երկու հարևան թվերի գումարը` դրական:

-6+8+(-7)= -5

-6+8=2

-7+8=1

Լրացուցիչ(տանը)

5) Ամբողջ թվերի եռյակի համար ստուգե՛ք գումարման զուգորդական

օրենքի ճշտությունը.

ա) (–7+2)+10= 5

-7+(2+10)= 5

գ) –10+((-6)+(–3))= -19

-10+(-6+(-3))= -19 

ե) (–20+0)+19= -1

0+(-20+19)= -1

բ) (0+4)+(–11)= -7

0+(4+(-11))= -7

դ) (–16+8)+(–14)= -22

8+(-16+(-14))= -22

զ) 15+(20+(–25)= 10

(-25+15)+20= 10

6) Գտե՛ք արտահայտության արժեքը` նախ գումարելով բոլոր դրա-

կան թվերը, ապա` բոլոր բացասական թվերը.

ա) –7 + 4 + (–2) + (–3) + 10 + (–14)

4+10+(-7)+(-3)+(-2)+(-14)= -12

բ) 10 + (–8) + 6 + (–9) + (–15) + 20

10+6+20+(-8)+(-9)+(-15)= 4

7) Հանումը փոխարինե՛ք հանելիին հակադիր թվի գումարումով և

հաշ վե՛ք՝ առանձին գումարելով դրական գումարելիները, առան-

ձին՝ բացասականները.

ա) 55 – 6 + 7 – 4 – 19= 55+(-6)+7+(-4)+(-19)= 55+7+(-6)+(-4)+(-19)= 33

գ) –81 + 96 – 34 + 52 – 17= -81+96-(-34)+52-(-17)= 96+52+(-34)+(-17)+(-81)= =148-132=16

բ) –72 + 8 – 11 + 18 – 25= -72+8-(-11)+18-(-25)= 8+18+(-11)+(-25)+(-72)= -82

դ) –19 + 24 – 50 + 31 – 62= -19+24-(-50)+31-(-62)= 24+31+(-19)+(-50)+(-62)= -76

8) Տասնվեցհարկանի շենքի երկու հարևան մուտքերի վերելակները

կանգնած էին 12-րդ հարկում։ Մի վերելակը նախ բարձրացավ 2

հարկ, ապա իջավ 5 հարկ։ Մյուս վերելակը նախ իջավ 5 հարկ,

ապա բարձրացավ 2 հարկ։ Ո՞ր հարկերում կանգնած կլինեն

վերելակները։

12+2=14-րդ հարկ

14-5=9-րդ հարկում կլինի (առաջինը)

12-5=7-րդ հարկ

7+2=9-րդ հարկում կլինի (երկրորդը)

Արդեն երկար ժամանակ է, ինչ ես ապրում եմ սպասումով։Սպասում եմ,թե երբ պիտի ձմեռն այցելի մեզ,երբ պիտի սպիտակ հագնեն դաշտերն ու անտառները։Սպասում եմ թե երբ պիտի պատուհանից նայեմ ձյան վազող փաթիլների,որ գալիս ու նստում են իմ պատուհանին նկարում գեղեցիկ պատկերներ։ Ձմռան սպասումով են առումով են ապրում,թե մեծերը թե փոքրերը,չէ՞ որ ձյունը մաքրություն ու բարություն է բերում աշխարհի։Ու վերջապես փոքրիկներին է այցելում ամենասպասված հյուրը,ու պարգևում նրանց,հեքիաթային,անմոռաց օրը։

ԴԱՍ 16

Կրկնենք անցածը

Առաջադրանքեր(դասարանում)

1) Ինչպե՞ս կփոխվի երկու ամբողջ թվերի տարբերությունը, եթե՝

ա) նվազելիից հանենք –5

Հինգով կմեծանա։

10-5=5

15-5=10

բ) նվազելիին գումարենք –7

Յոթով կփոքրանա։

10-2=8

3-2=1

գ) հանելիից հանենք –2

Երկուսով կփոքրանա։

10-5=5

10-7=3

դ) հանելիին գումարենք –3

Երեքով կմեծանա։

10-5=5

10-2=8

2) Ինչի՞ է հավասար ամենամեծ բացասական ամբողջ թվի և

ամենափոքր դրական ամբողջ թվի տարբերությունը։

-1-1=2

3) Բանվորը պատրաստեց 60 մանրակ՝ այդպիսով աշխատանքը կա-

տարելով 120 %-ով։ Քանի՞ մանրակ պիտի պատրաստեր բանվորը։

60 — 120%

x — 100%

x=100×60:120=50 մանրակ

4) Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին.

ա) Ի՞նչ թվանշաններով չի կարող ավարտվել պարզ թվի

գրառումը։

Զրոյով և զույգերով

20, 22, 24, 26, 28

բ) Կարո՞ղ է արդյոք պարզ թիվը ստացվել երկու պարզ թվերի

գումարումից։

Ոչ, չի կարող։

7+3=10

գ) Կարո՞ղ է արդյոք երկու բաղադրյալ թվերի գումարումից

ստացվել պարզ թիվ։

Այո կարող է լինել։

9+4=13

Լրացուցիչ(տանը)

5) Հաշվե՛ք.

ա) | – 4 –(-3)|= -7 

բ) |5 – (-9) – 8|= -4

գ) |6– 2| + |6 – (–1)|=11

6) Տրված են –7 և +5 թվերը։ Գտե՛ք նրանց տարբերության բացարձակ

արժեքը և նրանց բացարձակ արժեքների տարբերությունը։

-7-5= -12

|-12|=12

7-(-5)=12

7) Քաղաքից դուրս եկավ մի մեքենա, որի արագությունը 80 կմ/ժ էր։

հետո նրա հետևից շարժվեց մեկ ուրիշ մեքենա, որի արագությունը

90 կմ/ժ էր։ Քաղաքից դուրս գալուց ինչքա՞ն ժամանակ անց

երկրորդ մեքենան առաջինից 20 կմ առաջ անցած կլինի։

90-80=10կմ/ժ

20:10=2 ժ հետո

8) Խանութ բերեցին երկու արկղ սառեցրած ձուկ, ընդ որում առաջին

արկղում 15 կգ-ով ավելի ձուկ կար, քան երկրորդում: Առաջին

արկղն արժեր 90000 դրամ, երկրորդը` 60000 դրամ: Քանի՞

կիլոգրամ ձուկ կար յուրաքանչյուր արկղում:

90000-60000=30000 դրամ

30000=15կգ ձուկ

60000:30000=2

2×15=30կգ ձուկ (երկրորդ)

90000:30000=3

3×15=45կգ ձուկ (առաջին)

Դասարանական 1
1.Ի՞նչ ջերմային երեւույթներ գիտեք։

Ջերմային երևույթներ են՝ հալումն ու պնդացումը, գոլորշացումն ու խտացումը, եռումը, ջերմային ընդարձակումը:

2. Ի՞նչ փորձերով կարող եք ցույց տալ տաքացման ժամանակ գազերի ընդարձակումը։
   Փորձանոթում օդը փակված է ջրի ոչ մեծ սյունով, երբ տաքացնում ենք օդը ընդարձակվում է և ջրային փականը շարժվում է դեպի ձախ։
3. Ինչո՞ւ է գազօջախի վրա տաքանալիս բերնեբերան լցված թեյնիկից ջու­
   րը թափվում։
   Օրինակ լիքը լցված թեյնիկը տաքացնելիս հեղուկի ջերմային ընդարձակման հետևանքով ջուրը սկսում է թափվել դուրս։ Տաքանալիս պինդ մարմինները նույնպես ընդարձակվում են։
4. Ի՞նչ փորձով կարող եք ցույց տալ պինդ մարմինների ջերմային ընդար­ձակումը։
   եթե վերցնենք մի պողպատյա օղակ ու գնդիկ,որը անցնում է այդ օղակի միջով։Հետո գնդիկը տաքացնենք, այլըս չի կարող անցնել, որովհետև այն նույնպես ընդարձակվում է։
5. Ո՞ր երեւույթներն են կոչվում հալում եւ պնդացում։
   Նյութի անցումը պինդ վիճակից հեղուկ վիճակի կոչվում է հալում: Իսկ, երբ նյութը հեղուկ վիճակից անցնում է պինդ վիճակի, կոչվում է պնդացում:
6. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում եռման ջերմաստիճան։
    Այն ջերմաստիճանը, որի դեպքում հեղուկը եռում է, կոչվում է եռման ջերմաստիճան:
7. Ո՞ր երեւույթներն են կոչվում գոլորշացում եւ խտացում։
   Նյութի անցումը հեղուկ վիճակից գազային վիճակի կոչվում է գոլորշացում: Իսկ, երբ նյութը գազային վիճակից անցնում է հեղուկ վիճակի, կոչվում է խտացում:

Տնային

• Ի՞նչ է ցույց տալիս մարմնի ջերմաստիճանը:

Ջերմաստիճանը մարմնի տաքացման աստիճանը և ճերմային հավասարկշության վիճակը բնութագրող ֆիզիկական մեծություն է։

• Ինչպե՞ս է կոչվում ջերմաստիճան չափող սարքը։

Ջերմություն չափող սարքը կոչվում է ջերմաչափ։

• Ի՞նչ կառուցվածք ունեն սնդիկային ջերմաչափները։

Սնդիկային ջերմաչափը ապակե խողովակ է, որի ստորին մասը նեղ է և նրա մեջ գտնվում է սնդիկը։ Այն ունի սանդղակ, որի վրա նշված են թվեր ճերմաստիճանը ցույց տալու համար։

• Բժշկական ջերմաչափն ինչո՞վ է տարբերվում սովորական ջերմա
  չափից:

Սովորական ջերմաչափի մեջ լցված է սպիրտ և նրա սանդղակի վրայի նշերը ավելի մեծ թվեր են, իսկ բժշկական ջերմաչափի մեջ լցված է սնդիկ և մինչև 42⁰

• Ո՞րն է բնության մեջ հանդիպող ամենացածր ջերմաստիճանը:

Ամենացածր ճերմաստիճանը 0-է, որը հավասար է -273,15C

ԴԱՍ 15

Առաջադրանքեր(դասարանում)

1) Հաշվե՛ք.

ա) (–8) · (+16) = -128

բ) (+17) · (–4) = -68

գ) (–1) · (+1)

դ) (+20) · (–18),

ե) (–7) · (+5), 

զ) (+21) · (–6), 

է) (–1) · (+7), 

ը) (+15) · (–60) =

2) Առանց բազմապատկում կատարելու համեմատե՛ք.

ա) (–5) · (–7) և 0, 

բ) (+3) · (+9) և (+8) · (–7),

գ) (–8) · (+6) և 0, 

դ) (–14) · (–12) և (–10) · (+2),

ե) (+16) · (–5) և 0, 

զ) (+20) · (–1) և (–6) · (–3)։ 

3) Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի ստացվի 

հավասարություն.

ա) * ։ 3 = –7, 

բ) * ։ (–8) = –6, 

գ) (–*) ։ (–20) = 4,

դ) * ։ (–5) = 2, 

ե) (–*) ։ 15 = –3, 

զ) (–*) ։ (–16) = –5։

4) Հետևյալ թվերը ներկայացրե՛ք երկու արտադրիչների արտադրյա-

լի տեսքով, որոնցից գոնե մեկը բացասական թիվ է.

–40, +32, –1, 0, –12, +9:

Լրացուցիչ(տանը)

5) Կատարե՛ք ամբողջ թվերի բազմապատկում.

ա) (–4) · (–5), գ) (+32) · (–6), ե) (+1) · (+23), է) (–19) · (+7),

բ) (–8) · 0, դ) 0 · (–1), զ) (+14) · (–25), ը) (–10) · (+12)։

6) Համեմատե՛ք թվերը.

ա) (–5) · 0 և 4, գ) –100 և 100 · (–3) · 0,

բ) (7 · 0) · (–9) և –2, դ) 8 և 37 · (0 · 20)։

7) Համեմատման նշաններից ո՞րը պետք է դնել աստղանիշի 

փոխարեն, որպեսզի ստացվի ճիշտ համեմատում.

ա) (–4) · (–5) * 0, 

դ) 2 · 3 * (–4) · (–2),

բ) (–8) · 5 * 0, 

ե) 2 · (–20) * (–10) · 4,

գ) 7 · (–3) * (–2) · (–1), 

զ) (–12) · (–2) * 5 · (–1)։

8) Ի՞նչ նշան կունենա երեք ամբողջ թվերի արտադրյալը, որոնցից` 

 ա) երկուսը բացասական թվեր են, մեկը` դրական, 

 բ) մեկը բացասական թիվ է, երկուսը` դրական:

Դասարանական 2
Ջերմային հավասարակշռություն եւ ջեր մաստիճան:

Հարցեր

1. Ի՞նչ է ցույց տալիս մարմնի ջերմաստիճանը:
   Ջերմաստիճանը ցույց է տալիս մարմնի տաքացման աստիճանը։
2. Ինչպե՞ս է կոչվում ջերմաստիճան չափող սարքը:
   ջերմաստիճան չափող սարքը կոչվում է ջերմաչափ։
3. Ի՞նչ կառուցվածք ունեն սնդիկային ջերմաչափները:
   Հեղուկային ջերմաչափը կազմված է հեղուկի պահեստարանից, բարակ խողովակից և սանդղակից:
4. Բժշկական ջերմաչափն ինչո՞վ է տարբերվում սովորական ջերմա
   չափից:
   Ջերմաչափները լինում են հեղուկային, մետաղական, էլեկտրական և այլն:

5. Ո՞րն է բնության մեջ հանդիպող ամենացածր ջերմաստիճանը:

Բնության մեջ հանդիպող ամենացածր ջերմաստիճանը –273°C-ն է. այդ ջերմաստիճանում նյութը կազմող մոլեկուլները դադարում են շարժվելուց:

6. Չափե՛ք ձեր ընտանիքի անդամների ջերմաստիճանը եւ համեմա-
տե՛ք միմյանց հետ։
Մայրիկ-36,3°
հայրիկ-36,6°
ես-36,7°