Month: Դեկտեմբեր 2021

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 

1.Պատմիր Խեթական պետության,  Միտանի պետության մասին:Հիմնավոր Խեթական պետութան հզորացման ժամանակաշրջանը:

Խեթական պետություն, Միտանի

Խեթեր

Փոքր Ասիայի քաղաքներում հնագետների կողմից հայտնաբերված սեպագիր տեքստերը վկայում են, որ Անատոլիայի ամենահին բնակչությունը՝ Հաթթին, խոսում էր խեթական ռազմական պետությունը ստեղծած ժողովրդի լեզվից տարբերվող լեզվով։ Այս ժողովուրդը մ.թ.ա II հազարամյակի սկզբին այս հողերի վրա հայտնված երկրին ու նվաճողներին թողեց միայն իր անունը մեր թվարկությունից առաջ:

Նոր ցեղերն իրենց հետ բերեցին ուրիշ , քոչվորական մշակույթի բազմաթիվ տարրեր, ինչպիսիք են ձիաբուծությունը և հեծելազորի համատարած օգտագործումը ռազմական գործողություններում, ինչպես նաև նոր լեզու, ավելի ճիշտ՝ մի քանի լեզուներ, որոնք հետազոտողները վերագրում են հնդեվրոպականին։ ընտանիք. Այն ցեղերը, որոնք եկան Նես քաղաքի տարածք (Գալիաս գետից հարավ) և կոչեցին Նեսիտներ, այնուհետև գրավեցին ամբողջ Փոքր Ասիան: Փոքր Ասիայի հյուսիսում հնդեվրոպացիները բնակություն են հաստատել Պալա շրջանում։ Նրանք ստացան Պալի անունը, իսկ լուվիացիները բնակություն հաստատեցին հարավում և հարավ-արևմուտքում։ Անատոլիայում հնդեվրոպական նեսիտների հաթթի ցեղերի հետ խառնվելու արդյունքում ձևավորվեց նոր ժողովուրդ՝ խեթերը։ Հետագայում, երբ խեթական թագավորությունը գրավեց Փոքր Ասիայի գրեթե ողջ թերակղզին և Սիրիայի մի մասը, նեսիական լեզուն փոխարինվեց նրա հարակից լուվիերենով, որը դարձավ խեթական քաղաքակրթության լեզուն:

Նվաճողներն իրենք շատ արագ որդեգրեցին Հաթի ժողովրդի բոլոր ձեռքբերումները՝ երկաթի մշակումը և հողագործության եղանակը, բազմաթիվ ավանդույթներ և սովորույթներ։ Օտար ցեղերի խառնումը տեղական համայնքների հետ 17-րդ դարում. մ.թ.ա Ն.Ս. եւ հիմք հանդիսացավ խեթական քաղաքակրթության ձեւավորման համար։ Նրա պատմությունը պայմանականորեն բաժանվում է երեք ժամանակաշրջանի՝ հին (մ.թ.ա. 1650-1500), միջին (մ.թ.ա. 1500-1400), նոր (մ.թ.ա. 1400-1200 թթ.):

Ինչպիսի՞ն էր խեթական քաղաքակրթությունը իր պատմության սկզբում: Նրա ապրելակերպը հիմնված էր այլմոլորակային ցեղերի ցեղային համակարգի ավանդույթների վրա։ Խեթական արքաները կառավարում էին այսպես կոչված պանկուսների հետ միասին, որոնք միավորում էին բոլոր մարտունակ քաղաքացիներին։ Պանկուսը ղեկավարում էր Թուլիան՝ խորհուրդ, որը բաղկացած էր կլանային արիստոկրատիայից, թագավորական ընտանիքի անդամներից՝ թագավորի եղբայրներից, նրա որդիներից և այլ ազգականներից։ Սկզբում թագավորին ժառանգել է ոչ թե սեփական որդին, այլ որդեգրված եղբորորդին՝ քրոջ որդին։ Թագուհին նույնպես բարձր պաշտոն էր զբաղեցնում։ Եթե ​​թագավորը մահանում էր, ապա կինը պահպանում էր թագուհու տիտղոսը նոր թագավորի օրոք, իսկ վերջինիս կինը կոչվում էր միայն թագավորի կին և միայն թագուհու մահից հետո էր ստանում իր կարգավիճակը։

18-րդ դարի վերջին։ մ.թ.ա Ն.Ս. Անիտայի դինաստիան՝ առաջին տիրող ընտանիքը, իշխանությունը զիջեց մեկ այլ թագավորական տան: Նրա թագավորներից մեկը՝ Լաբարնա I-ը, ով կառավարել է մոտ 1675-1650 թվականներին։ մ.թ.ա ե., դարձավ մեծ նվաճող և բարեփոխիչ։ Նրան հաջողվեց ընդլայնել Խեթական թագավորության սահմանները «ծովից ծով»։ Լաբարնայի ժամանակակիցները գնահատում էին նրա աշխատանքը. թագավորի և նրա կնոջ՝ Տավանաննայի անունները դարձան բոլոր հետագա խեթական թագավորների և թագուհիների տիտղոսները։ Նրա հաջորդը՝ Խաթթուսիլի I-ի եղբորորդին (մոտ մ.թ.ա. 1650-1620 թթ.), շարունակեց իր նախորդի քաղաքականությունը։ Նա թագավորության մայրաքաղաքը տեղափոխեց Հաթթների գլխավոր քաղաք՝ Հաթթուզա, որից հետո պետությունը սկսեց կոչվել խեթական։ Հաթթուսիլի I-ն ավելի ընդլայնեց խեթերի տիրապետությունը մինչև Սիրիա։ Նա նաև ոչնչացրեց հին ժառանգական համակարգը։ Գրավոր աղբյուրներից հայտնի է, որ Հաթթուսիլի I-ը, անտեսելով ավանդույթները, ժառանգությունից հեռացրեց իր եղբորորդուն։

Սրա պատրվակը եղբորորդու անտարբերությունն էր հորեղբոր հիվանդության նկատմամբ։ Վիճաբանության արդյունքում թագավորի դեմ դուրս են եկել նրա ընտանիքի շատ անդամներ, նույնիսկ սեփական երեխաները։ Բոլոր դժբախտություններից հետո թագավորի որդեգրած թոռը՝ Մուրսիլին, դարձավ գահի նոր ժառանգորդը, ում հետ միասին ճնշեցին քաղաքացիական կռիվը և արշավեցին դեպի հարավ, որն ավարտվեց Մուրսիլի I-ի օրոք (մոտ մ.թ.ա. 1625-1590 թթ.) Բաբելոնի գրավումը։

Հաջող ռազմական արշավները Հյուսիսային Սիրիայում և Բաբելոնում դրեցին հզոր ռազմական խեթական պետության հիմքերը: Արդեն հին խեթական ժամանակաշրջանում ստեղծվել է Մամուլի տունը` թագավորական գանձարանը, որը եկամուտ էր ստանում ռազմական արշավանքներից, տուրք նվաճված հարևաններից:

Անհասկանալի է մնում, թե ինչպես է զարգացել խեթերի պատմությունը միջին ժամանակաշրջանում, սակայն

100 տարի անց՝ Նոր խեթական ժամանակաշրջանում, նրանց իշխանությունն իր հզորությամբ հավասար է Եգիպտոսին, Բաբելոնին և Ասորեստանին: XIV դ. մ.թ.ա Ն.Ս. Խեթական թագավորությունը իր հզորության գագաթնակետին էր։ Հայտնի թագավոր Սուպպիլուլիում I-ն այս պահին իրականացրել է խեթերի պատմության մեջ ամենահաջող ռազմական արշավները, որոնց ազդեցությունը Արևելյան Միջերկրական ծովի տարածաշրջանում տարածվել է մինչև Եգիպտոս:

Խեթեր.ժողովուրդ, որը երկրպագում էր երկգլխանի արծվին

2.Պատմիր փյունիկեցիների, նրանց ձեռքբերումների մասին:

«Փյունիկյան պետությունները»/նշված աղբյուրից ընտրել մեկ թեմա ,կարևոր հատվածները թարգմանել,

Փյունիկյան պետությունները

3.«Դրվագներ Ասորեստանի պատմության էջերից»

Ասորեստանի վերելքը

4.«Բաբելոնի վերելքն ու անկումը»

Բաբելոն

Բաբելոնի նոր թագավորությունը

5.«Ցին կայսրության հաջողություններն ու ձախողումները»

«Հին Չինաստան, Մեծ կայսրության պատմությունը»

«Ցին կայսրություն»

Առաջադրանք 2

6.«Արիական քաղաքակարթություն»

7.«Ճապոնական քաղաքակրթության գաղտնիքները»

8.«Կորեական քաղաքակրթության առանձնահատկությունները»

9.«Հին Հնդկաստանի պատմության էջերից»

Հնդկաստան

Հին Հնդկաստան

ԴԱՍ 14

Կրկնենք անցածը

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Գտե՛ք գումարը.

ա) (–11) + (–2) + 6 + 5 + (–7) = 31

բ) 22 + (–14) + (–30) + (–15) + 19 = 100

գ) 8 + 14 + (–21) + (–36) + (–1) = 80

դ) (–33) + 25 + (–40) + (–25) + 80 = 203

2) Կոորդինատային ուղղի վրա նշե՛ք այն բոլոր կետերը, որոնց համապատասխանող թվերի բացարձակ արժեքները`

ա) փոքր են 1-ից, -1 գ) մեծ են 0-ից և փոքր են 6-ից, 4

բ) փոքր են 5-ից, 2 դ) մեծ են 8-ից և փոքր են 12-ից։ 7

3) Գնել են պարտերի և օթյակի 12-ական տոմսեր։ Բոլոր տոմսերի համար վճարել են 36000 դրամ։ Ի՞նչ արժե պարտերի տոմսը, եթե այն օթյակի տոմսից 1000 դրամով թանկ է։

12*1000=12000

36000-12000=24000

24000:12=2000

2000+1000=30000

4) Ճի՞շտ է, որ երկու հավասար ամբողջ թվերի բացարձակ արժեքները նույնպես հավասար են։

այո

Լրացուցիչ(տանը)

5) 12 մ երկարություն, 10 մ լայնություն և 5 մ բարձրություն ունեցող մարագը 34-ով լցրել են փայտով։ Քանի՞ անգամ են գնացել` փայտ բերելու, եթե ամեն անգամ փայտը բերվել է 2 բեռնատարներով`  յուրաքանչյուրում 15 մ³ փայտ։

12*10*5=600
600:4*3=450
15*2=30
450:30=15

6) Տուփում կա 6 կարմիր և 4 սպիտակ գնդիկ: Նրանցից վերցնում են պատահական մեկը: Ինչքա՞ն է հավանականությունը, որ այն կարմիր կլինի:

Հավանականությունը մեծ է քանի,որ կարմիրները շատ են։

7) Ճի՞շտ է, որ եթե մի ամբողջ թիվը փոքր է մյուսից, ապա նրա բացարձակ արժեքը նույնպես փոքր կլինի մյուսի բացարձակ արժեքից։

Այո ճիշտ է։

Լրացուցիչ-Խնդրագրքից Խնդիր 1-ի 1-ից 22-ը,էջ22 /Շարժման խնդիրներ

• Կարդալ և դուրս գրել անհասկանալի բառերը․ բառարանի օգնությամբ բացատրել։

Ծանրաբեռնված-լիքը

• Ի»նչ է իսկական ընկերությունը։ Շարադրեք ձեր մտքերը այդ թեմայով։

Եթե ունես լավ ընկեր, ուրեմն ունես ամեն ինչ: Ընկեր լինելու համար պետք է լինել՝անկեղծ, ազնիվ, ներելու և զիջելու ունակություն ունենալ: Ես ուրախ եմ, որ ունեմ ընկերներ, բայց նաև գիտեմ, որ պետք է ամուր պահեմ ու գնահատեմ: Ընկերը նա է, ով օգնում է քեզ՝առանց ինչ-որ բան մտածելու: Միշտ ասում է ճշմարտությունը, որքան էլ պետք չլինի, սիրում և ընդունում է քեզ, այնպես, ինչպես որ կաս, վատը չի խոսում և թույլ չի տալիս չարախոսել ուրիշներին:

Եթե ուզում ես լավ ընկեր ունենալ, նախ ինքդ պետք է լինես լավ ընկեր:

Դհավալմուքհը երկու ընկեր ուներ, որոնց անչափ սիրում էր և ամեն օր այցելում նրանց։ Առաջին ընկերը շատ հարուստ էր։ Ամեն անգամ, երթ Դհավալմուքհը այցելում էր նրան, նստում էին համեղ խորտիկներով ու քաղցրավենիքով ծանրաբեռնված ճոխ սեղանի շուրջ և ուրախ զրուցում։ Երկրորդ ընկերը աղքատ էր։ Նա շատ բան չուներ հյուրասիրելու, բայց միշտ ուրախությամբ էր ընդունում Դհավալմուքհին և նրա հետ կիսում իր վշտերն ու ուրախությունները։

Ընկերների հետ ունեցած այդ մտերմությունը վերջապես շարժեց Դհավալմուքհի կնոջ հետաքրքրությունը։ Նա շատ էր ցանկանում իմանալ, թե ովքեր են նրանք, և խնդրեց ամուսնուն՝ ծանոթացնել նրանց հետ։

Եվ ահա մի օր Դհավալմուքհը կնոջն իր հետ տարավ ընկերների մոտ։

— Օ՜, բարով, բարով եկաք,— ողջունեց նրանց աոաջին ընկերը։— Համեցեք, խնդրեմ։ եվ հյուրասիրեց նրանց ընտիր թեյով ու համեղ նախաճաշով։ Ընկերոջ հյուրասիրությունը մեծ տպավորություն թողեց Դհավալմուքհի կնոջ վրա։

Հաջորդ օրը նրանք այցելեցին երկրորդ ընկերոջը։ Նա գրկաբաց ընդունեց հյուրերին ու թեև ոչ խմելու, ոչ էլ ուտելու բան ուներ նրանց առաջարկելու, բայց շատ լավ ժամանակ անցկացրին։

Երբ տուն էին վերադառնում, Դհավալմուքհի կինը միայն առաջին ընկերոջն էր գովաբանում։ Բայց ամուսինն ասաց.

— Նա լավ ընկեր է, կասկած չկա, բայց մյուսն ավելի լավն է։

— Ի՞նչ, նա նույնիսկ մի բաժակ ջուր չառաջարկեց մեզ,— զարմացած ասաց կինը։

— Դրանով չեն դատում ընկերոջը,— ասաց Դհավալմուքհը։— Ինձ թվում է, որ երկրորդ ընկերոջս զգացմունքներն ավելի անկեղծ են։

— Իսկ ես էդ կարծիքին չեմ,— համառեց կինը։— Համոզված եմ, որ քո առաջին ընկերը քեզ ավելի է սիրում, քան երկրորդը։

Դհավալմուքհը որոշ ժամանակ լուռ մնաց, ապա ասաց.

— Եթե դու իրոք ուզում ես պարզել ճշմարտությունը, արի փորձենք նրանց։

Եվ նա ասաց կնոջը, թե ինչպես պետք է փորձեին նրանց։

Հաջորդ օրը, ինչպես որոշել էին, Դհավալմուքհի կինը գնաց առաջին ընկերոջ մոտ ու տխուր պատմեց, որ թագավորը շատ բարկացած է ամուսնու վրա։ Չգիտեն ինչ անեն։ Ընկերը ուսերը վեր քաշեց ու ասաց.

— Շատ եմ ցավում, բայց ոչնչով օգնել չեմ կարող։ Ո՞վ կհամարձակվի թագավորին դեմ գնալ։

Կինը հուսահատ դեմք ընդունեց ու գնաց երկրորդ ընկերոջ մոտ, որը, լսելով նրան, անմիջապես վերցրեց թուրն ու վահանը և, հավատացնելով, որ ամեն ինչ կանի նրա ամուսնուն պաշտպանելու համար, գնաց պալատ։

Բայց ճանապարհին Դհավալմուքհը հանդիպեց նրան ու ասաց.

— Սիրելի ընկեր, մի՛ անհանգստանա, թագավորը ներեց ինձ։ Տուն գնանք։

Այսպիսով, Դհավալմուքհի կինը համոզվեց, որ երկրորդ ընկերն իրոք ճշմարիտ ընկեր է, որովհետև պատրաստ էր կռվելու հանուն ընկերոջ, նույնիսկ սեփական կյանքը վտանգի ենթարկելով։

1․ Բառերը բաժանի՛ր բաղադրիչների և գրի՛ր բառերի տեսակները (ըստ կազմության)․

դժգույն – դժ (ածանց) + գույն (արմատ)
գունավոր – գույն (արմատ) + ավոր (ածանց)
խաղաղություն – խաղաղ (արմատ) + ություն (ածանց)
անկախություն – անկախ (արմատ) + ություն (ածանց)
հանրային – հանուր (արմատ) + ային (ածանց)
չկամ – չ (ածանց) + կամ (արմատ)
ամպոտ – ամպ (արմատ) + ոտ (ածանց)
միտք – միտ (արմատ) + ք (ածանց)
գետափնյա – գետ (արմատ) + ափ (արմատ)
հորդառատ – հորդ (արմատ) + առատ (արմատ)

2․ Բաց թողած տեղերում լրացրու գ, կ, ք (անծանոթ բառերը բացատրի՛ր ․ բառարանով)․

Անհոգի, բարք, բարվոքել, բացականչություն, բերանքսիվայր, գլխահակ, գոգնոց, զուգերգ. , կարգապահ, հագնել, հեքիաթ, քսուկ , ագցան, երգել, երկարաձիգ, զուգորդել, ընդերք, թագակիր, թաղիք, թանգարան, թանկարժեք, թարգմանիչ, թնջուկ, իգական, ժանիք, լեգեոն, լկտի, ծակել։

3․ Կետերի փոխարեն գրի՛ր նախադասության մտքին համապատասխանող բառ՝ ընտրված ուղղագրական բառարանից:

Առողջ լինելու համար անհրաժեշտ է մշտապես կոփել մարմինը:

Նրա հագին վարդագույն վերնաշապիկ էր ու նորաձև փեշ:

Սիրում է ժամերով պառկել տաք ավազին ու նայել ամպի լողացող պատառիկներին:

Հավաքած բոլոր փաստաթղթերն ու գրությունները դասավորեց թղթապանակում, դրեց պահարանի մեջ:

Կրիայի նման մտել է պատյանի մեջ ու ոչինչ լսել չի ուզում:

Լավ լողորդի ու փրկարարի քn լուրը մեր քաղաքից արդեն դուրս է եկել:

Վիրավոր գազանի ոռնոցն անտառում դեռ երկար լսվեց:

4. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Քանդում են հին տները, թափվում են աղյուսները, խուլ աղմուկով ընկնում են գերանները։ Վիեննացի մի փայտավաճառ այսպիսի իրադարձությունը երբեք բաց չի թողում։ Նա չնչին գնով կամ էլ ձրի հավաքում է կառույցի փայտյա մասերը։ Երաժշտական գործիքներ պատրաստողները չորացած փայտը շատ բարձր են գնահատում։ Դրանցից հիանալի տավիղներ, կիթառներ ու ակորդեոններ են սարքվում։