Հարութ Սարգսյանի բլոգ

1937 թվականի ստալինյան բռնաճնշումները ծանր հարված հասցրին նաև հայ գրողներին և արվեստագետներին։ Բոլշևիկյան իշխանությունները համարում էին, որ նրանք կարող են վտանգ ներկայացնել խորհրդային գաղափարախոսությանը, ինչի պատճառով էլ շատերը ձերբակալվեցին, աքսորվեցին կամ գնդակահարվեցին։

Հայ գրողներ և արվեստագետներ, որոնք զոհ դարձան 1937-ի բռնաճնշումներին

1. Եղիշե Չարենց – Հայ մեծ բանաստեղծը ձերբակալվեց 1937-ին և մահացավ Երևանի բանտում նույն տարում։ Նրա դեմ ներկայացված մեղադրանքները կեղծ էին, իսկ ստեղծագործությունները երկար տարիներ արգելվեցին։


2. Աքսել Բակունց – Հանճարեղ արձակագիր, որը նույնպես զոհ գնաց ստալինյան ռեպրեսիաներին։ 1937-ին ձերբակալվեց և գնդակահարվեց։


3. Վահան Թոթովենց – Հայ հայտնի գրող, որի ստեղծագործություններում արտացոլված էին ժողովրդի կենցաղն ու ազգային նկարագիրը։ Ձերբակալվեց և գնդակահարվեց 1938-ին։


4. Գուրգեն Մահարի – Հայ արձակագիր, որը ձերբակալվեց 1936-ին և աքսորվեց Սիբիր։ Չնայած վերապրեց, նրա կյանքն ու ստեղծագործական գործունեությունը խիստ տուժեցին։


5. Նիկողայոս Աղաբաբյան – Գրականագետ, հրապարակախոս, որն էլի բռնաճնշումների զոհ դարձավ։



Հետևանքները

1937 թվականի բռնաճնշումները ոչ միայն վերացրին հայ գրականության ու արվեստի մի ամբողջ սերունդ, այլև ստեղծեցին վախի և գրաքննության մթնոլորտ, որը շարունակվեց երկար տարիներ։ Հայ մշակույթը մեծ վնաս կրեց, և շատ արժեքավոր գործեր միայն հետագայում արժանացան վերականգնման։

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1. Ինչո՞ւ ՀԿ(բ)Կ-ն խախտեց 1920թ. դեկտեմբերի 2-ի համաձայնագիրը։ Հիմնավորեք ձեր տեսակետը։ Նկարագրեք, թե ինչպես հաջողվեց բոլշևիկներին` հաշվեհարդար տեսնել Դաշնակցության և մյուս կու-սակցությունների հետ։ Դուք ընդունում եք պետության ղեկավարի անձի պաշտամունքը։ Ձեր կարծիքով՝ ինչ հետևանքներ կարող է այն ունենալ։

Բոլշևիկները խախտեցին համաձայնագիրը, քանի որ ցանկանում էին վերացնել Դաշնակցության ազդեցությունը, ապահովել Մոսկվայի լիակատար վերահսկողությունը և պատրաստել Հայաստանը ԽՍՀՄ-ի կազմում ընդգրկելու համար։

Ինչպես բոլշևիկները հաշվեհարդար տեսան Դաշնակցության և այլ կուսակցությունների հետ

1921թ. ապստամբության ճնշում

Դատարաններ, աքսոր, սպանություններ

1930-ականների ստալինյան բռնաճնշումներ


Անձի պաշտամունքի հետևանքները

Բռնապետության ձևավորում

Քննադատության բացակայություն

Քաղաքական անկայունություն

Մարդու իրավունքների խախտում

2. Ի՞նչ է քաղաքական բռնությունը։ Երբ են սկսվել քաղաքական բռնու-թյունները և ի՞նչ ընթացք են ունեցել։ Ինչպիսի՞ն է ձեր վերաբերմունքը քաղաքական բռնությունների նկատմամբ։ Ըստ ձեզ՝ դրանք արդարացում ունեն: Հիմնավորե՛ք ձեր տեսակետը։

Վահան Տերյանի կենսագրություն

Հոդվածներ

ՀՀ տնտեսության վրա ազդող գործոններն են՝
Առաջին-աշխարհագրական դիրք
Երկրորդ- կլիմա
Երրորդ- ռելիեֆ
Չորրորդ- բնական ռեսուրսներ
Հինգերորդ- բնակչություն

Հայաստանի տնտեսության վրա ազդող գործոնների բնութագրում
1. Աշխարհագրական դիրք

Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը բավական կարևոր դեր ունի տնտեսության զարգացման մեջ: Երկիրը գտնվում է Կովկասում, և իր գտնվելու վայրը կապում է Արևելյան Եվրոպան և Ասիան, ինչը ստեղծում է լավ հնարավորություններ շուկաների հասանելիության համար: Նրան մերձակա հարևան պետություններն (Թուրքիա, Ադրբեջան, Վրաստան, Իրան) նույնպես մեծ ազդեցություն ունեն արտաքին առևտրի և տնտեսական հարաբերությունների վրա:

• Պլյուսներ՝ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը նպաստում է նրա որոշ ոլորտների՝ օրինակ, տրանսպորտի կամ ճանապարհների զարգացմանը:
• Մինուսներ՝ տարածքային փակվածությունը՝ Հայաստանի չմիանալու տարբեր միջազգային տնտեսական դաշինքներին (ինչպես՝ ԵԱՏՄ և ՄԻԳ) բերում է որոշակի սահմանափակումների:

2. Կլիմա

Կլիմայական պայմանները ուղղակիորեն ազդում են գյուղատնտեսության զարգացման վրա, հատկապես՝ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի արտադրության վրա:

• Բարձրացված ջերմաստիճանները և չոր մթնոլորտը որոշվում են գյուղատնտեսական շրջափուլերի ու բերքատվության մեջ:
• Արտաքին ազդեցություն՝ կլիմայի փոփոխությունը կարող է ավելի շատ ռիսկեր առաջացնել՝ բացասաբար ազդելով գյուղատնտեսության վրա:
• Բացի այդ, կլիմայի պայմանները, ինչպես նաև ջրային ռեսուրսների հոսքերն ու դրանց ճկունությունը մեծապես ազդում են ոռոգման հնարավորությունների վրա։

3. Ռելիեֆ

Հայաստանի հպարտությունը նրա բարձր լեռներն ու ձորերն են, որոնք ստեղծում են խիստ տարբեր ռելիեֆային պայմաններ:

• Բարձր լեռները խոչընդոտում են լայն մասշտաբի գյուղատնտեսական գործունեությանը, սակայն կարող են նպաստել զբոսաշրջության զարգացմանը:
• Ռելիեֆի ազդեցություն էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար նաև կարող է առաջացնել ջրամբարների կամ հիդրոէներգիայի զարգացման հնարավորություններ:
• Ուղղակի կապ կա նաև ճանապարհների կառուցման ու ենթակառուցվածքների զարգացման հետ, քանի որ mountainous terrain-ն ավելի դժվարացնում է ճանապարհների կառուցումը:

4. Բնական ռեսուրսներ

Հայաստանում կան որոշակի բնական ռեսուրսներ՝ կավահանքեր, մետաղներ, խողովակաշարեր, բնական գազ ու մետաղական հանքաքարեր, որոնց արդյունահանմամբ կարող են ներգրավվել արտահանման հնարավորություններ:

• Նավթի և գազի պաշարների բացակայությունը ՀՀ-ում բավականին սահմանափակում է էներգետիկ առևտրի ընդլայնումը:
• Արդյունաբերության և օգտակար հանածոների շուկաները ՝ Հայաստանի հանքարդյունաբերությունը, հատկապես լեռնային արդյունաբերության զարգացումը, կարող են մեծացնում տնտեսության ու արդյունաբերության արտահանման պոտենցիալը:

5. Բնակչություն

Բնակչությունը հանդիսանում է տնտեսության հիմքը՝ որպես աշխատուժ, սպառողական շուկա և տնտեսական ակտիվություն:

Բնակչության կրթական մակարդակը կարող է մեծացնել աշխատուժի որակը և հնարավորություն տալ տեխնոլոգիական ու գիտատեխնիկական ոլորտներում նորարարությունների զարգացմանը։

Բնակչության թվաքանակը մեծապես ազդում է տնտեսության կառուցվածքի վրա: Հայաստանի փոքրաթիվ բնակչությունը նշանակում է նաև ավելի սահմանափակ աշխատուժի ռեսուրսներ՝ որոշ ոլորտներում (օրինակ, արտադրական ոլորտում):

Դեմոգրաֆիկ փոփոխություններ՝ բնակչության նվազումը, տարիքային կազմի փոփոխությունները, միգրացիայի ուղղությունները (հատկապես էմիգրացիան) առաջացնում են դժվարություններ ինչպես սոցիալական, այնպես էլ տնտեսական հարցերում:

Վահան Տերյանի կյանքն ու ստեղծագործությունը մշտապես հետաքրքրել են թե՛ գրականագետներին, թե՛ ընթերցողներին: Նրա մասին բազմաթիվ հոդվածներ ու ուսումնասիրություններ են հրատարակվել, որոնք դիպչում են տարբեր խնդիրների՝ նրանից սկսած որպես մարդ, բանաստեղծ ու գրող, և ավարտելով նրա գրական ազդեցությամբ ու հայ գրականության մեջ ունեցած նշանակությամբ:

Իրականում, Տերյանի մասին հոդվածները սովորաբար բաժանվում են մի քանի հիմնական թեմաների՝

• Հայրենիքի ու պոեզիայի կապը: Տերյանը մշտապես բանաստեղծություններում անդրադառնում էր հայ ժողովրդի ցավերին, հայրենիքի կորուստին, պարսավանքներին ու նոր կյանքին։ Այս թեմաները շատ հաճախ են դառնում ուսումնասիրությունների կենտրոն՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչպես է նա իր զգացմունքներն ու մտորումները արտահայտում լեզվով։
• Նրա ազդեցությունը հայ պոեզիայի վրա: Տերյանն առանձնանում է նորարարությամբ՝ ստեղծելով լեզվաբառարան, որը դարձավ իր կետը հայ գրականության մեջ։ Նրա ստեղծագործությունը բնութագրվում է խորությամբ ու հուզմունքով, իսկ արվեստի ձևերը ազդել են շատ համահայկական հեղինակների։
• Բանաստեղծի ու նրա ժամանակաշրջանի փոխհարաբերությունը: Տերյանի ստեղծագործությունները նկարագրում են անջատ ու անհավասար ժամանակաշրջաններ, հատկապես ռուսական հեղափոխությունից հետո՝ հայ ժողովրդի տեղը, ճակատագրի շրջադարձները, սոցիալական ու քաղաքական բարդությունները։ Նա բազմիցս անդրադարձել է նաև անցնող ժամանակի ու հիշողությունների մասին՝ այս բոլորին կապելով մարդու հոգեկան ու ներաշխարհի հետ։
• Տերյան՝ որպես սիմվոլիստ: Տերյանը նույնականացվում է սիմվոլիզմի դպրոցին՝ ստեղծելով այնպիսի պատկերներ ու իմաստներ, որոնք խորացնող ու խորհրդանշական են։ Այս իսկ պատճառով նրա ստեղծագործությունները անընդհատ մեկնաբանվում են տարբեր մշակութային կոդերով։

Տերյանի գործերը ոչ միայն հայ գրականության դասականներ են, այլև կյանքի ու հասարակական անցումների առումով շատ արժեքավոր դիտարկումներ ու բանաձևեր պարունակող երկեր։

Վահան Տերյանը հայ գրող և բանաստեղծ էր, ով ծնվել է 1885 թվականին, Ստամբուլում: Նրա մանկությունն անցել է տարբեր քաղաքներում, մասնավորապես՝ Պոլսում, այնուհետև նա տեղափոխվել է Պետերբուրգ, որտեղ ուսանել է Ռուսաստանի լեզուների ինստիտուտում։ Այսպիսով, նա կատարելապես տիրապետում էր ռուսերենին, ինչը իր ստեղծագործություններում նույնպես կարևոր դեր ունեցավ։ Տերյանը գրականության մեջ ներթափանցեց սկզբում որպես բանաստեղծ, և հենց նա էր, ով շատ կարևոր դեր խաղաց հայ նոր բանասիրության զարգացման գործում։ Նրա երկերում հատկապես ակնհայտ է հայ ժողովրդի խնդիրների նկատմամբ սրտացավությունը, բանաստեղծությունների խոստումնալից ու իրապես փայլուն լեզվաբառարանը։ Վահան Տերյանը հատկապես հայտնի է դարձել իր “Մարդու ճակատագիրը”, “Քարավան” և “Անձրև” ժողովածուներով։ Տերյանը մեծապես ազդեց հայ պոեզիայի վրա, իսկ նրա կյանքը կարճ էր՝ նա մահացել է 1920 թվականին՝ երիտասարդ տարիքում, սակայն նրա թողած ժառանգությունը դեռևս մնացել է անմոռաց։

9 esercizio

1. Voi dove andate stasera?

2. Noi tutti gli anni andiamo in vacanza al mare.

3. Io vado a comprare il pane.

4. I tuoi fratelli vanno a scuola o al lavoro?

5. Tu vai a Roma in macchina o in treno?

6. Giuseppe va a casa di Mario.

7. Noi andiamo a mangiare al ristorante.

8. Io non vado mai al cinema.

9. I bambini vanno bene a scuola.

10. Olga va in biblioteca

Թեստ 3

1. 3.145

2. 1. 2;3;5.

3. 4. 3/4

4. 4.432

5. 3. 312

6. 4.

7.

8. 4. -5

9.

Վահան Տերյանի «Մթնշաղի անուրջներ» ժողովածուից գտի՛ր և դո՛ւրս գրիր խոսքի պատկերավորման միջոցները՝ մակդիր, համեմատություն, անձնավորում, փոխաբերություն (10-15 օրինակ)

ԷԼԵԳԻԱ

Մեռնում է օրը։ Իջավ թափանցիկ
Մութի մանվածը դաշտերի վրա.
Խաղաղ-անչար է, պայծառ գեղեցիկ,
Անտրտունջ նինջը մահացող օրվա…
Պարզ ջրի վրա եղեգը հանդարտ
Անդողդոջ կանգնած էլ չի շշնջում,
Լռին խոկում են երկինք, գետ ու արտ,
Եվ ոչ մի շարժում, ու ոչ մի հնչյուն…
Ես կանգնած եմ լուռ, անչար է հոգիս,
Թախիծս խաղաղ անուրջի նման.
Էլ չեմ անիծում ցավերը կյանքիս,
Էլ չեմ տրտնջում վիճակիս ունայն…
1903
Փոխաբերություն- մեռնում է օրը,մահացող օր
մակդիր- թափանցիկ մութ, անտրտունջ նինջ
հոմանիշ-
մեռնել-անիծել
պայծառ- գեղեցիկ
խաղաղ -հանդարտ
հականիշ
մութ- պայծառ

Քո աչքերի դեմ իմ աչքերը՝ կույր,
Կա քո հոգու մեջ անթափանց մի մութ,
Քո մութ հայացքում կա մի քնքուշ սուտ՝
Քեզ միշտ թաքցնող մի նուրբ վարագույր…
Փակ են քո սրտի հեռուներն իմ դեմ,
Հավետ քեզ կապված՝ քեզ օտար եմ ես.
Երբ խենթ խնդությամբ փայփայում եմ քեզ՝
Ե՛վ սիրում եմ քեզ, և՛ քեզ չըգիտեմ։
Փակ են քո սրտի հեռուներն իմ դեմ,
Քո աչքերի դեմ իմ աչքերը՝ կույր.
Քո հոգու վըրա կա մի վարագույր,—
Ո՞վ ես դու, ո՞վ ես,— բնավ չըգիտեմ…
1904-1905
Փոխաբերություն— քո սրտի հեռուներ,Քո հոգու վըրա կա մի վարագույր,
Մակդիր-անթափանց մի մութ,
Համեմատություն-Քո աչքերի դեմ իմ աչքերը՝ կույր,
Հոմանիշ-Քո հոգու մեջ և Քո սրտի մեջ
Հականիշ-Քո հոգու մեջ» և «Քո սրտի մեջ